ΣΚΑΝΔΑΛΑ ΗΘΙΚΟ-ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΥΦΗΣ (07 11 2008)
Βατοπέδι ή Βατοπαίδι. Ένα από τα μεγαλύτερα μοναστήρια του Αγίου Όρους. Βατοπέδι, αν πρόκειται για ένα μέρος γεμάτο βάτα. Βατοπαίδι, αν ετυμολογείται από ένα παιδί που εντοπίστηκε μέσα στα βάτα. Και ο Εφραίμ, ο πρωταγωνιστής της τελευταίας σαπουνόπερας των τηλεοράσεων, αλλά και των εφημερίδων, μέχρι να βρουν το επόμενο λαυράκι. Το θέμα γνωστό: η διαπλοκή του Δημοσίου με την εν λόγω μονή, οι «ιερές μπίζνες».
Είναι καθολικά παρατηρημένο ότι όποιος μπλέκει με την εξουσία γίνεται ευάλωτος σε πειρασμούς που έχουν να κάνουν με την ίδια τη φύση της εξουσίας. Η Εκκλησία δεν αποτελεί εξαίρεση. Και για να είναι σε θέση να αντιπαρέλθει κάποιος αυτούς τους πειρασμούς, πρέπει να πρόκειται για εξαιρετικά ισορροπημένο άτομο, που να βιώνει την αίσθηση του μέτρου, του ανθρωπισμού και – μιας και μιλάμε για Εκκλησία και Ησυχασμό – της αποστολής που επέλεξε να υπηρετήσει.
Ο συλλογισμός είναι απλός: και οι ιερείς, και οι Δεσποτάδες, και οι μοναχοί είναι άνθρωποι με πάθη, ελαττώματα, ευεπίφοροι στο λάθος, όπως όλοι μας. Κάποιοι παλεύουν να τα πολεμήσουν, κάποιοι όχι. Η Ορθοδοξία τους θέλει όλους να αγωνίζονται για να αγιάσουν, για τη θέωση. Και οι πολίτες – πιστοί ή όχι – θέλουν το ρασοφόρο πρότυπο ηθικής, τουλάχιστο, συμπεριφοράς. Πολλές φορές όμως, αυτή τους η προσμονή προδίδεται, με το γνωστό πλέον αποτέλεσμα, τη γενίκευση: «όλοι το ίδιο είναι». Και έτσι η μπάλα παίρνει αθώους και ένοχους μαζί, και όσοι πράγματι προσπαθούν για το καλύτερο βρίσκονται εκτεθειμένοι στις βολές όσων δεν δύνανται να διακρίνουν.
Άνθρωποι και αυτοί, λοιπόν. Και δημιουργείται το ερώτημα: έχει το δικαίωμα ένας άνθρωπος, έστω καλόγερος που ηγείται μιας μονής, να εκτελεί πράξεις αγοραπωλησίας προς όφελός του ή της ομήγυρής του; Σαφώς και το έχει. Έχει το δικαίωμα το Δημόσιο να εκτελεί παρόμοιες πράξεις, εξόφθαλμα εις βάρος του; Προφανώς και όχι. Άρα το σκάνδαλο είναι κατά βάση πολιτικό, αυτό πρέπει να μας απασχολεί κυρίως. Το κράτος είναι επιφορτισμένο με την ευθύνη να διαχειρίζεται τα δημόσια πράγματα προς όφελος του κοινωνικού συνόλου, όχι ο Εφραίμ. Δεν εξετάζω αν νόμιμα ανήκουν στα μοναστήρια οι απέραντες εκτάσεις των χρυσόβουλων, οι ειδήμονες νομικοί μπορούν να αποφανθούν. Το ζήτημα για τον Εφραίμ είναι καθαρά ηθικό, όχι νομικό.
Αναντίρρητα, η Εκκλησία και τα Μοναστήρια κατέχουν μεγάλες περιουσίες. Με ζωή που ξεπερνά τη χιλιετηρίδα, είναι λογικό η περιουσία να αυγατίζει. Πολλοί άνθρωποι δώρισαν τις δικές τους, η σχέση με την κρατική εξουσία εξασφάλισε προνόμια, αυτά είναι γνωστά. Ο Εφραίμ, όμως (και κάθε Εφραίμ) είναι και πνευματικός. Έχει το χρόνο και το μυαλό να ασχοληθεί με το λειτούργημα αυτό; Είναι σε θέση να προσφέρει ένα λόγο παρηγοριάς σε αυτούς που τον χρειάζονται; Φροντίζει να «κλαύσει τα αμαρτήματά του», όπως έγραφε ο Παπαδιαμάντης, να καθαριστεί εσωτερικά, να πλησιάσει το Θεό ή ο νους του κολλάει στα επιχειρηματικά πλάνα και τους οικονομικούς ισολογισμούς, σαν τη μύγα στο μέλι; Αυτά τα ερωτήματα πρέπει να απασχολούν τον σκεπτόμενο ή αφελή πιστό.
Βγαίνουμε στην αγορά, για να αγοράσουμε ένα πουκάμισο ή ένα ζευγάρι παπούτσια και είμαστε ικανοί να τη γυρίσουμε ολόκληρη δυο και τρεις φορές μέχρι να καταλήξουμε. Οφείλουμε να κάνουμε το ίδιο, όταν πρόκειται για την επιλογή ενός πνευματικού, ενός ανθρώπου που να μπορεί να μας αναπαύσει με το λόγο του ή να μας συντρέξει όταν χρειαστεί. Οι στραβοί υπήρχαν και θα υπάρχουν πάντα, δεν πιστεύουμε σε αυτούς. Αυτοί είναι, όπως είπε και κάποιος Γέροντας, « η απόδειξη ότι στο τιμόνι της Εκκλησίας είναι ο ίδιος ο Χριστός. Αλλιώς, αν ήταν αυτοί, η Εκκλησία δυο χιλιάδες χρόνια τώρα δεν θα επιζούσε. Θα βούλιαζε.»
Κι ο Γέροντας Παΐσιος προέβλεπε (Λόγοι, τόμος Β') : «Όταν υπάρχn ευλάβεια, φόβος Θεού, και δεν υπάρχη ούτε κοσμική λογική ούτε εμπορικό πνεύμα, αυτό είναι που συγκινεί τους λαϊκούς. Αλλά δυστυχώς το εμπορικό πνεύμα μπαίνει σιγά - σιγά στο μεδούλι του Μοναχισμού».
tezjorge@yahoo.gr
Τρίτη 11 Αυγούστου 2009
Κυριακή 9 Αυγούστου 2009
ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΕΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ (31 10 2008)
Παλιές, ασπρόμαυρες ελληνικές ταινίες συνιστούν αρχειακό υλικό και παράλληλα πηγή άντλησης πληροφοριών για τον πολιτισμό, αλλά και τον συγχρωτισμό των ανθρώπων της εποχής τους. Έτσι και στον τομέα της τηλεπικοινωνίας: ποιος δεν θυμάται τους περιπτεράδες ή μπακάληδες της οθόνης να στέλνουν τα τσιράκια ή τα πιτσιρίκια της γειτονιάς να ειδοποιήσουν τον (κατά κανόνα φτωχό) πρωταγωνιστή ότι τον ζητούν στο τηλέφωνο!
Το προνομιακό αυτό εργαλείο επικοινωνίας προσφερόταν μόνο σε αυτά τα σημεία «κοινόχρηστων» χώρων καταστημάτων, εκτός φυσικά από όσους είχαν την οικονομική δυνατότητα να καλωδιώσουν τα σπίτια τους. Έτσι λοιπόν, οι μη προνομιούχοι συνομιλούσαν για σοβαρά ή μη θέματα υπό το βλέμμα – και την ακοή – του καταστηματάρχη και των παρισταμένων. Το προσωπικό αναγκαστικά περνούσε από το φίλτρο του μικρο – κοινωνικού, με τα αρνητικά και τα θετικά μιας τέτοιας προοπτικής∙ το κουτσομπολιό φούντωνε, αλλά και η συλλογικότητα τρόπον τινά, η γειτονιά, η «κοινότητα» ως θεσμός συνύπαρξης και αλληλοϋποστήριξης υφίστατο.
Λίγες δεκαετίες αργότερα, όχι μόνο οι κάτοχοι τηλεφωνικής γραμμής έπαψαν να λογίζονται προνομιούχοι, αλλά οι εξελίξεις είναι καταιγιστικές. Η κινητή τηλεφωνία ανθεί, οι αντίστοιχες συνδέσεις έχουν υπερφαλαγγίσει σε αριθμό τον πληθυσμό, οι γραμματείς των εταιρειών αδιάκοπα ενοχλούν για να πλασάρουν το νέο προϊόν, με αποτέλεσμα πολλοί έχουν δύο και τρεις αριθμούς και συσκευές. Οι τιμές μειώνονται από τον ανταγωνισμό και το κινητό αναδεικνύεται σε απαραίτητο σύντροφο: δεν πάμε πουθενά χωρίς αυτό.
Πριν αναχωρήσουμε από το σπίτι τσεκάρουμε με τη σειρά: κινητό, λεφτά, κλειδιά (άντε και τσιγάρα). Πριν αποχωρήσουμε από κάπου, τα μαζεύουμε, αφού πρώτα τα είχαμε αραδιάσει. Και αν το κινητό είναι και τελευταίο μοντέλο - κόσμημα, μαγνητίζει τα βλέμματα, καθώς από απλό όργανο επικοινωνίας αναβαθμίστηκε σε κριτήριο κοινωνικοοικονομικής ανωτερότητας, σύμβολο αναμφισβήτητης υπεροχής και αξίας: «μετράς» με βάση το τι έχεις, όχι το τι είσαι.
Πολλοί θεωρούν αυτή την απεριόριστη εξάπλωση των κινητών, αλλά πλέον και των «σταθερών» που λειτουργούν μέσα στο σπίτι ασύρματα, σαν κινητά, παίρνοντας σήμα από τις κεραίες κινητής τηλεφωνίας, ως το μεγαλύτερο πείραμα της ανθρωπότητας. Οι έρευνες για τις επιπτώσεις στην υγεία λόγω της ακτινοβολίας διίστανται: άλλες, εκπορευόμενες από εταιρείες κινητών, μας καθησυχάζουν και άλλες μας εφιστούν την προσοχή. Όλες όμως συμφωνούν ότι τα παιδιά θα πρέπει να προστατεύονται και η χρήση τους γενικά να είναι ελεγχόμενη.
Ποιος όμως είναι σε θέση να υπερβεί τα προστάγματα της μόδας και την υποψία της υστέρησης έναντι των άλλων; Ποιος μπορεί να εννοήσει ότι, κατά βάση, με το κινητό ούτε ελέγχονται τα παιδιά, ούτε γνωρίζουμε ανά πάσα στιγμή πού βρίσκονται; Ερωτήματα δύσκολα, με τον εφησυχασμό προ των πυλών. Και σε μερικά χρόνια θα έχουμε και περισσότερο χειροπιαστά αποτελέσματα μελετών για τις- αναμφίβολα – δυσμενείς συνέπειες της κατάχρησης αυτής.
Φτάσαμε λοιπόν σε εκ διαμέτρου αντίθετα δεδομένα σε σχέση με την τηλεφωνία: παλιά οι λίγοι, σήμερα άπαντες∙ παλιά σε δημόσια θέα, σήμερα στην τσέπη μας ∙ παλιά τα εν οίκω εξακτινώνονταν από στόμα σε στόμα εν δήμω, σήμερα οι προσωπικές συνομιλίες απειλούνται μόνο από την τεχνολογία και την κατασκοπία των εντεταλμένων ωτακουστών υπαλλήλων των εταιρειών, από τους οποίους ούτε ο πρωθυπουργός δεν γλύτωσε.
Αν και για την τελευταία διαφορά μπορούμε να διατηρούμε αμφιβολία. Οικτρό το θέαμα συνανθρώπων μας που συνομιλώντας δημόσια βροντοφωνάζουν, χωρίς να τους νοιάζει αν ενοχλούν ή αν βγάζουν τα προσωπικά τους στη φόρα. Αποκρουστικό το άκουσμα ήχων που «εκφράζουν» τον ιδιοκτήτη στη διαπασών. Και γελοίο το θέαμα όσων περπατούν ή στέκονται με τα μπιχλιμπίδια στα αυτιά και φαίνονται σα να παραμιλούν, να χειρονομούν μόνοι τους, σα να βλέπουν φαντάσματα. Σαν παλιά ελληνική ασπρόμαυρη κωμωδία.
tezjorge@yahoo.gr
Παλιές, ασπρόμαυρες ελληνικές ταινίες συνιστούν αρχειακό υλικό και παράλληλα πηγή άντλησης πληροφοριών για τον πολιτισμό, αλλά και τον συγχρωτισμό των ανθρώπων της εποχής τους. Έτσι και στον τομέα της τηλεπικοινωνίας: ποιος δεν θυμάται τους περιπτεράδες ή μπακάληδες της οθόνης να στέλνουν τα τσιράκια ή τα πιτσιρίκια της γειτονιάς να ειδοποιήσουν τον (κατά κανόνα φτωχό) πρωταγωνιστή ότι τον ζητούν στο τηλέφωνο!
Το προνομιακό αυτό εργαλείο επικοινωνίας προσφερόταν μόνο σε αυτά τα σημεία «κοινόχρηστων» χώρων καταστημάτων, εκτός φυσικά από όσους είχαν την οικονομική δυνατότητα να καλωδιώσουν τα σπίτια τους. Έτσι λοιπόν, οι μη προνομιούχοι συνομιλούσαν για σοβαρά ή μη θέματα υπό το βλέμμα – και την ακοή – του καταστηματάρχη και των παρισταμένων. Το προσωπικό αναγκαστικά περνούσε από το φίλτρο του μικρο – κοινωνικού, με τα αρνητικά και τα θετικά μιας τέτοιας προοπτικής∙ το κουτσομπολιό φούντωνε, αλλά και η συλλογικότητα τρόπον τινά, η γειτονιά, η «κοινότητα» ως θεσμός συνύπαρξης και αλληλοϋποστήριξης υφίστατο.
Λίγες δεκαετίες αργότερα, όχι μόνο οι κάτοχοι τηλεφωνικής γραμμής έπαψαν να λογίζονται προνομιούχοι, αλλά οι εξελίξεις είναι καταιγιστικές. Η κινητή τηλεφωνία ανθεί, οι αντίστοιχες συνδέσεις έχουν υπερφαλαγγίσει σε αριθμό τον πληθυσμό, οι γραμματείς των εταιρειών αδιάκοπα ενοχλούν για να πλασάρουν το νέο προϊόν, με αποτέλεσμα πολλοί έχουν δύο και τρεις αριθμούς και συσκευές. Οι τιμές μειώνονται από τον ανταγωνισμό και το κινητό αναδεικνύεται σε απαραίτητο σύντροφο: δεν πάμε πουθενά χωρίς αυτό.
Πριν αναχωρήσουμε από το σπίτι τσεκάρουμε με τη σειρά: κινητό, λεφτά, κλειδιά (άντε και τσιγάρα). Πριν αποχωρήσουμε από κάπου, τα μαζεύουμε, αφού πρώτα τα είχαμε αραδιάσει. Και αν το κινητό είναι και τελευταίο μοντέλο - κόσμημα, μαγνητίζει τα βλέμματα, καθώς από απλό όργανο επικοινωνίας αναβαθμίστηκε σε κριτήριο κοινωνικοοικονομικής ανωτερότητας, σύμβολο αναμφισβήτητης υπεροχής και αξίας: «μετράς» με βάση το τι έχεις, όχι το τι είσαι.
Πολλοί θεωρούν αυτή την απεριόριστη εξάπλωση των κινητών, αλλά πλέον και των «σταθερών» που λειτουργούν μέσα στο σπίτι ασύρματα, σαν κινητά, παίρνοντας σήμα από τις κεραίες κινητής τηλεφωνίας, ως το μεγαλύτερο πείραμα της ανθρωπότητας. Οι έρευνες για τις επιπτώσεις στην υγεία λόγω της ακτινοβολίας διίστανται: άλλες, εκπορευόμενες από εταιρείες κινητών, μας καθησυχάζουν και άλλες μας εφιστούν την προσοχή. Όλες όμως συμφωνούν ότι τα παιδιά θα πρέπει να προστατεύονται και η χρήση τους γενικά να είναι ελεγχόμενη.
Ποιος όμως είναι σε θέση να υπερβεί τα προστάγματα της μόδας και την υποψία της υστέρησης έναντι των άλλων; Ποιος μπορεί να εννοήσει ότι, κατά βάση, με το κινητό ούτε ελέγχονται τα παιδιά, ούτε γνωρίζουμε ανά πάσα στιγμή πού βρίσκονται; Ερωτήματα δύσκολα, με τον εφησυχασμό προ των πυλών. Και σε μερικά χρόνια θα έχουμε και περισσότερο χειροπιαστά αποτελέσματα μελετών για τις- αναμφίβολα – δυσμενείς συνέπειες της κατάχρησης αυτής.
Φτάσαμε λοιπόν σε εκ διαμέτρου αντίθετα δεδομένα σε σχέση με την τηλεφωνία: παλιά οι λίγοι, σήμερα άπαντες∙ παλιά σε δημόσια θέα, σήμερα στην τσέπη μας ∙ παλιά τα εν οίκω εξακτινώνονταν από στόμα σε στόμα εν δήμω, σήμερα οι προσωπικές συνομιλίες απειλούνται μόνο από την τεχνολογία και την κατασκοπία των εντεταλμένων ωτακουστών υπαλλήλων των εταιρειών, από τους οποίους ούτε ο πρωθυπουργός δεν γλύτωσε.
Αν και για την τελευταία διαφορά μπορούμε να διατηρούμε αμφιβολία. Οικτρό το θέαμα συνανθρώπων μας που συνομιλώντας δημόσια βροντοφωνάζουν, χωρίς να τους νοιάζει αν ενοχλούν ή αν βγάζουν τα προσωπικά τους στη φόρα. Αποκρουστικό το άκουσμα ήχων που «εκφράζουν» τον ιδιοκτήτη στη διαπασών. Και γελοίο το θέαμα όσων περπατούν ή στέκονται με τα μπιχλιμπίδια στα αυτιά και φαίνονται σα να παραμιλούν, να χειρονομούν μόνοι τους, σα να βλέπουν φαντάσματα. Σαν παλιά ελληνική ασπρόμαυρη κωμωδία.
tezjorge@yahoo.gr
«ΔΥΣΤΥΧΩΣ ΕΠΤΩΧΕΥΣΑΜΕΝ» (24 10 2008)
«...εάν δ’ άκλαυτον, άταφον, οιωνοίς γλυκύν
θησαυρόν εισορώσι προς χάριν βοράς.»
(...αλλά να τον αφήσουν άκλαυτο, άταφο, γλυκό εύρημα
για τα όρνια που ψάχνουν την τροφή τους.)
Σοφοκλέους Αντιγόνη, στιχ. 29-30
Αυτονόητος ο σχολιασμός του κειμένου της προηγούμενης εβδομάδας, της ομιλίας μιας μαθήτριας στη Βουλή των Εφήβων. Συγκλόνισε, όχι μόνο ο λόγος της, αλλά κυρίως η φωτογραφία – πηγή έμπνευσης. Η εικόνα, με την δύναμη της εντύπωσης, ισοδυναμεί με χίλιες λέξεις, καθώς αφήνει περιθώρια ερμηνείας πλατύτερα.
Άνθρωπος και πολιτισμός. Έννοιες αλληλένδετες και συμπορευόμενες. Φαίνεται όμως πως όχι πια. Τίνος πολιτισμού και ποιας ανθρωπιάς ένδειξη ήταν η φωτογραφία αυτή; Που καταντήσαμε; Ποια απόσταση χωρίζει τους «πολιτισμένους» δυτικούς από τους συνανθρώπους μας του «τρίτου» κόσμου; Πόσες ψυχές φεύγουν κάθε στιγμή από την έλλειψη νερού, τροφής ή εμβολίων, αγαθών δηλαδή δεδομένων στην καθημερινότητά μας;
Απαραίτητο το συναίσθημα, απαραίτητος όμως και ο προβληματισμός. Η λευκή φυλή οδήγησε τα πράγματα στη σημερινή κατάσταση. Εκμεταλλεύτηκε την προσοδοφόρα γη όσο μπορούσε, και όταν πια οι συνθήκες νομοτελειακά έφεραν την πτώση των αποικιακών καθεστώτων, άφησαν στο έλεός της τη μαύρη Ήπειρο. Δεν φρόντισαν να μάθουν στους ιθαγενείς τον τρόπο να δουλεύουν αποτελεσματικά τη γη τους, ούτε παραχώρησαν το ελάχιστο από την τεχνογνωσία τους, για να συντελέσουν στην άνοδο του βιοτικού τους επιπέδου. Υποτελείς στην αποικία, υποβαθμισμένοι και στην – δήθεν – ελευθερία.
Κάποιες τέτοιες δυνάμεις βέβαια, όπως η Γαλλία και η Ολλανδία, άνοιξαν τα σύνορά τους για τους πρώην σκλάβους. Το τι είδους πολίτες έγιναν σε αυτές τις χώρες οι περισσότεροι «τριτοκοσμικοί», φάνηκε πρόδηλα στα γεγονότα των γκέτο του Παρισιού και των άλλων γαλλικών μεγαλουπόλεων πριν από κανένα χρόνο: πολίτες χαμηλών κατηγοριών, περιθωριοποιημένοι, απελπισμένοι. Και να σκεφτεί κανείς ότι η Γαλλία πρωτοστάτησε το 18ο και 19ο αιώνα για τα δικαιώματα και τις ελευθερίες του ανθρώπου.
Αναπότρεπτη και η οργή, συνεκτιμώντας την παγκόσμια συγκυρία. Σείστηκε ο κόσμος από τις πτωχεύσεις τραπεζικών και ασφαλιστικών μεγαλοκαρχαριών. Σκίστηκαν και οι πεπολιτισμένες κυβερνήσεις της Εσπερίας να τείνουν χείρα βοηθείας. Φρικιαστικά γιγαντιαία τα ποσά που πήραν ως αποζημίωση (το προέβλεπε το συμβόλαιό τους!) οι αετονύχηδες που βύθισαν τις εν λόγω εταιρείες. Πανικόβλητα τα πλήθη – σχετικών και ανίδεων - για το επερχόμενο οικονομικό κραχ. Κραχ, κραχ, κραχ...
Ένας μελετητής λογοτεχνίας θα μιλούσε για παρήχηση. Τόσο όμοια ακούγεται η λέξη αυτή, χαρακτηριστική της οικονομικής κατάρρευσης, με τη λαλιά του όρνιου της φωτογραφίας του προηγούμενου φύλλου, που περιμένει το ξεψύχισμα της τροφής του. Κρα, κρα, κρα. Αυτή, λέξη χαρακτηριστική της ηθικής κατάρρευσης∙ της κατάρρευσης του ανθρώπου∙ της κατάρρευσης του πολιτισμού. Είναι η κραυγή που χαράζει με τη μέγιστη διαύγεια την εικόνα του σήμερα: τα κοράκια του χρηματιστηρίου και του χρηματοοικονομικού συναφιού δε δίνουν δεκάρα (κυριολεκτικά και μεταφορικά) για τους μικρούς, τους ανήμπορους, τους δίχως στον ήλιο μοίρα.
Ο Γκάντι στις «Επτά αρχές που πρέπει να λείπουν από την ζωή μας» συμπεριέλαβε – όχι τυχαία - και τις εξής: «Πλούτος χωρίς μόχθο» και «Πολιτική χωρίς αρχές». Αυτά τα δύο αγαθά κατάντησαν βδελύγματα. Έτσι, ο λόγος του Τρικούπη ηχεί απίστευτα επίκαιρος, τόσο για τον οικονομικό, όσο και για τον ηθικό παγκόσμιο πολιτισμό: «Δυστυχώς επτωχεύσαμεν».
tezjorge@yahoo.gr
«...εάν δ’ άκλαυτον, άταφον, οιωνοίς γλυκύν
θησαυρόν εισορώσι προς χάριν βοράς.»
(...αλλά να τον αφήσουν άκλαυτο, άταφο, γλυκό εύρημα
για τα όρνια που ψάχνουν την τροφή τους.)
Σοφοκλέους Αντιγόνη, στιχ. 29-30
Αυτονόητος ο σχολιασμός του κειμένου της προηγούμενης εβδομάδας, της ομιλίας μιας μαθήτριας στη Βουλή των Εφήβων. Συγκλόνισε, όχι μόνο ο λόγος της, αλλά κυρίως η φωτογραφία – πηγή έμπνευσης. Η εικόνα, με την δύναμη της εντύπωσης, ισοδυναμεί με χίλιες λέξεις, καθώς αφήνει περιθώρια ερμηνείας πλατύτερα.
Άνθρωπος και πολιτισμός. Έννοιες αλληλένδετες και συμπορευόμενες. Φαίνεται όμως πως όχι πια. Τίνος πολιτισμού και ποιας ανθρωπιάς ένδειξη ήταν η φωτογραφία αυτή; Που καταντήσαμε; Ποια απόσταση χωρίζει τους «πολιτισμένους» δυτικούς από τους συνανθρώπους μας του «τρίτου» κόσμου; Πόσες ψυχές φεύγουν κάθε στιγμή από την έλλειψη νερού, τροφής ή εμβολίων, αγαθών δηλαδή δεδομένων στην καθημερινότητά μας;
Απαραίτητο το συναίσθημα, απαραίτητος όμως και ο προβληματισμός. Η λευκή φυλή οδήγησε τα πράγματα στη σημερινή κατάσταση. Εκμεταλλεύτηκε την προσοδοφόρα γη όσο μπορούσε, και όταν πια οι συνθήκες νομοτελειακά έφεραν την πτώση των αποικιακών καθεστώτων, άφησαν στο έλεός της τη μαύρη Ήπειρο. Δεν φρόντισαν να μάθουν στους ιθαγενείς τον τρόπο να δουλεύουν αποτελεσματικά τη γη τους, ούτε παραχώρησαν το ελάχιστο από την τεχνογνωσία τους, για να συντελέσουν στην άνοδο του βιοτικού τους επιπέδου. Υποτελείς στην αποικία, υποβαθμισμένοι και στην – δήθεν – ελευθερία.
Κάποιες τέτοιες δυνάμεις βέβαια, όπως η Γαλλία και η Ολλανδία, άνοιξαν τα σύνορά τους για τους πρώην σκλάβους. Το τι είδους πολίτες έγιναν σε αυτές τις χώρες οι περισσότεροι «τριτοκοσμικοί», φάνηκε πρόδηλα στα γεγονότα των γκέτο του Παρισιού και των άλλων γαλλικών μεγαλουπόλεων πριν από κανένα χρόνο: πολίτες χαμηλών κατηγοριών, περιθωριοποιημένοι, απελπισμένοι. Και να σκεφτεί κανείς ότι η Γαλλία πρωτοστάτησε το 18ο και 19ο αιώνα για τα δικαιώματα και τις ελευθερίες του ανθρώπου.
Αναπότρεπτη και η οργή, συνεκτιμώντας την παγκόσμια συγκυρία. Σείστηκε ο κόσμος από τις πτωχεύσεις τραπεζικών και ασφαλιστικών μεγαλοκαρχαριών. Σκίστηκαν και οι πεπολιτισμένες κυβερνήσεις της Εσπερίας να τείνουν χείρα βοηθείας. Φρικιαστικά γιγαντιαία τα ποσά που πήραν ως αποζημίωση (το προέβλεπε το συμβόλαιό τους!) οι αετονύχηδες που βύθισαν τις εν λόγω εταιρείες. Πανικόβλητα τα πλήθη – σχετικών και ανίδεων - για το επερχόμενο οικονομικό κραχ. Κραχ, κραχ, κραχ...
Ένας μελετητής λογοτεχνίας θα μιλούσε για παρήχηση. Τόσο όμοια ακούγεται η λέξη αυτή, χαρακτηριστική της οικονομικής κατάρρευσης, με τη λαλιά του όρνιου της φωτογραφίας του προηγούμενου φύλλου, που περιμένει το ξεψύχισμα της τροφής του. Κρα, κρα, κρα. Αυτή, λέξη χαρακτηριστική της ηθικής κατάρρευσης∙ της κατάρρευσης του ανθρώπου∙ της κατάρρευσης του πολιτισμού. Είναι η κραυγή που χαράζει με τη μέγιστη διαύγεια την εικόνα του σήμερα: τα κοράκια του χρηματιστηρίου και του χρηματοοικονομικού συναφιού δε δίνουν δεκάρα (κυριολεκτικά και μεταφορικά) για τους μικρούς, τους ανήμπορους, τους δίχως στον ήλιο μοίρα.
Ο Γκάντι στις «Επτά αρχές που πρέπει να λείπουν από την ζωή μας» συμπεριέλαβε – όχι τυχαία - και τις εξής: «Πλούτος χωρίς μόχθο» και «Πολιτική χωρίς αρχές». Αυτά τα δύο αγαθά κατάντησαν βδελύγματα. Έτσι, ο λόγος του Τρικούπη ηχεί απίστευτα επίκαιρος, τόσο για τον οικονομικό, όσο και για τον ηθικό παγκόσμιο πολιτισμό: «Δυστυχώς επτωχεύσαμεν».
tezjorge@yahoo.gr
Η συγκλονιστική ομιλία της ΚΑΤΙΑΣ ΑΛ ΧΟΣΜΠΑΝ από την Ιορδανία στη Βουλή των Εφήβων (17 10 2008)
«Κυρία Πρόεδρε, αξιότιμα μέλη της Επιτροπής.
Πατέρα Μεταλληνέ, αγαπητοί συνάδελφοι, αποφασίζοντας να πάρω μέρος στο Πρόγραμμα της Βουλής των Εφήβων και νιώθοντας μεγάλη τιμή για την ευκαιρία που μου έδωσε η πατρίδα μου, εκατοντάδες σκέψεις πέρασαν από το μυαλό μου σχετικά με το κείμενο που θα έγραφα.
Οι προβληματισμοί δεν λείπουν, τα στραβά αυτού του κόσμου πολλά, οι πληγές της ανθρωπότητας δεκάδες, ειδικά, όταν ζεις όπως εγώ στην Ιορδανία, που είναι η πατρίδα του πατέρα μου και η γενέθλια γη μου. Εμείς έχουμε το θλιβερό προνόμιο να μεγαλώνουμε σε ένα μέρος ειρηνικό που βρίσκεται σε έναν κύκλο φωτιάς και αίματος. Η Παλαιστίνη, Ιράκ και Λίβανος είναι οι γειτονικές χώρες του τόπου μου. Η σκόνη των γκρεμισμένων σπιτιών της Γάζας, τα κλάματα των μανάδων που έθαψαν τα παιδιά τους, η οργή των Ιρακινών για την κατοχή και τον εμφύλιο πόλεμο. Η μυρωδιά του αίματος από το Λίβανο βρίσκεται στον αέρα και στα δελτία της τηλεόρασης που καθημερινά παρακολουθούμε.
Και όμως, κάτι πιο φριχτό, αν μπορεί να υπάρχει φριχτότερο πράγμα από τον πόλεμο, πιο απάνθρωπο, παγίδευσε την προσοχή μου. Ήταν μία απλή φωτογραφία από μία γωνιά της Αφρικής, κάπου στο Σουδάν.
Ένα παιδάκι διπλωμένο στα δύο πάνω σε διψασμένη γη προσπαθεί σέρνοντας να φθάσει λίγο πιο πέρα, όπου άνθρωποι της UNICEF μοίραζαν φαγητό. Πίσω του στα 2-3 μέτρα περιμένει ένας γύπας, μυρίζοντας τον θάνατο που πλησιάζει.
Η στάση του παιδιού, λόγω της εξάντλησης από την πείνα και ίσως και από κάποια αρρώστια, με συγκλόνισε. Λίγα μέτρα μπροστά του η ζωή και μια ανάσα πίσω του παραμόνευε ο θάνατος. Στα μάτια μου φάνταζε αυτή η στάση σαν προσευχή στη γη, που δεν μπόρεσε να θρέψει τα παιδιά της, αλλά και σαν παράκληση στην μάνα γη να το κλείσει μέσα της και να το σώσει από τη ζωή που δεν πρόλαβε να ζήσει.
Δυστυχώς δεν ξέρουμε τι απέγινε το παιδί, ξέρουμε, όμως, τι γίνεται καθημερινά με χιλιάδες παιδιά που βρίσκονται στην ίδια κατάσταση. Θάνατος από πείνα ή δίψα, θάνατος από αρρώστιες, θάνατος από αιτίες που ο ανεπτυγμένος κόσμος αδιαφορεί ή αρνείται να εξαλείψει. Θάνατος – ντροπή για την ανθρωπότητα. Πέντε γράμματα κουρελιάζουν τον μύθο του σύγχρονου πολιτισμού μας, πείνα.
Στον 21ο αιώνα, που φθάσαμε στην κορυφή της ανάπτυξης, στον αιώνα που η τεχνολογία μπορεί να επέμβει ακόμη και στο ανθρώπινο DNA, υπάρχουν παιδιά και άνθρωποι που πεθαίνουν από την πείνα. Έχοντας ήσυχες τις συνειδήσεις μας καταπίνουμε τις δικαιολογίες που μας σερβίρουν αυτοί που είναι οι αυτουργοί του εγκλήματος. Μας μιλάνε για τις καιρικές συνθήκες στην Αφρική, για τη γη που εξαντλημένη από τη συνεχή καλλιέργεια αρνείται να γεννήσει καρπούς, για τη νοοτροπία των κατοίκων της Μαύρης Ηπείρου, που τους εμποδίζει να αναπτυχθούν και για ένα σωρό άλλες γελοίες αιτίες. Δεν μας μιλάνε, όμως, για τη λεηλασία της Αφρικής για αιώνες από τους λευκούς αποίκους κατακτητές. Δεν μας μιλάνε για τις περίφημες αποστολές τους, που στην ουσία κατέστρεψαν ό,τι ζωντανό και δημιουργικό είχαν οι λαοί της Αφρικής. Δεν μας λένε, γιατί όταν αυτοί οι πολιτισμένοι γέμισαν την Μαύρη Ήπειρο δεν φρόντισαν να διδάξουν τους ντόπιους όλα αυτά που θα τους βοηθούσαν να ζήσουν κάτω από τις πραγματικά δύσκολες καιρικές συνθήκες που υπήρχαν.
Δεν υπάρχει ούτε μία συγνώμη για το δουλεμπόριο που ερήμωσε την Αφρική και μετέτρεψε τους ανθρώπους σε προϊόντα που πουλιόνταν κι αγοράζονταν στα σκλαβοπάζαρα της Δύσης και της Ανατολής. Ας μας εξηγήσουν όλοι αυτοί, πώς ήταν δυνατόν σε άλλα σημεία της γης να μετατρέπεται η έρημος σε χωράφια γόνιμα, που ποτίζονται με τόνους νερού καθημερινά, ενώ στις αφρικανικές χώρες αυτό δεν είναι εφικτό. Και όταν πια μπουκωμένοι από τα αγαθά του πλουτισμού, αποφάσισαν να ρίξουν μια ματιά στην ταλαίπωρη ήπειρο, ανακάλυψαν πως μπορούσαν να κάνουν το τερπνόν μετά του ωφελίμου. Ησύχαζαν τις συνειδήσεις τους, αλλά και τις φωνές θυμού και αγωνίας που έρχονταν από εκατομμύρια ευαισθητοποιημένους ανθρώπους του πλανήτη, στέλνοντας μεταλλαγμένα τρόφιμα και νέα φάρμακα για δοκιμή. Ποιος θα το έλεγε ότι θα υπήρχε ένα τόσο μεγάλο πειραματικό εργαστήριο στον κόσμο και εκατομμύρια πειραματόζωα και, μάλιστα, ανθρώπινα;
Βέβαια, η ευαισθησία των απλών ανθρώπων δεν έχει χαθεί και αυτό φαίνεται από αυτούς που συμμετέχουν στις διάφορες ανθρωπιστικές οργανώσεις και δουλεύουν δίνοντας ακόμη και τη ζωή τους για να βοηθήσουν την Αφρική. Είναι η ελπίδα στο σκοτάδι της πείνας και της αρρώστιας. Είναι η άλλη όψη του νομίσματος που λέγεται ανθρωπότητα. Για άλλους είναι ρομαντικοί και Δον Κιχώτες, για μένα είναι αυτοί που δίνουν το αληθινό νόημα στη λέξη «άνθρωπος». Φτάνουν, όμως, αυτοί για να στηρίξουν μια ολόκληρη ήπειρο στην προσπάθειά της να ζήσει; Όχι. Χρειάζονται και άλλοι και άλλοι. Χρειάζεται η ευαισθησία μας και η πράξη μας. Χρειάζονται η γνώση, το μυαλό και η ψυχή μας. Χρειάζεται η φωνή μας και το έργο μας. Χρειαζόμαστε όλοι μας, για να πάψει αυτή η ντροπή. Χρειαζόμαστε όλοι μας, για να μην υπάρχουν πια τέτοιες φωτογραφίες, όπου η ζωή των παιδιών παίζει κρυφτό με το θάνατο. Χρειαζόμαστε όλοι μας, όχι γιατί εμείς είμαστε το φως, αλλά για να δείξουμε ότι το σκοτάδι δεν είναι μόνο και ανίκητο.»
Χωρίς σχόλιο...
Δια την αντιγραφήν:
tezjorge@yahoo.gr
ΕΛΠΙΔΑ ΑΛΗΘΙΝΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ (03 10 2008)
Από φέτος αποφασίστηκε να γιορτάζεται στα μέσα του Σεπτεμβρίου η παγκόσμια μέρα της Δημοκρατίας. Ο Πρόεδρος της Βουλής σε ανακοίνωσή του, επισήμανε, με το γνωστό στόμφο που συνοδεύει τέτοια κείμενα, το πόσο περήφανοι πρέπει να είμαστε που η Ελλάδα γέννησε τη Δημοκρατία∙ διοργανώθηκε παράλληλα μαθητικός διαγωνισμός για την καλύτερη έκθεση με θέμα τη Δημοκρατία σε όλα τα σχολεία. Από θεωρία πάμε καλά. Τι γίνεται όμως στην πραγματικότητα;
Καλές είναι οι αναφορές στην αρχαία Δημοκρατία. Με τα όποια μειονεκτήματά της, δεν έπαυε να ήταν άμεση: οι πολίτες συμμετείχαν αυτοπροσώπως στη λήψη των αποφάσεων. Σήμερα στέλνουμε αντιπροσώπους στη Βουλή εξουσιοδοτώντας τους να αποφασίζουν στο όνομά μας. Λογικό, ως ένα σημείο, καθώς η πόλη-κράτος της αρχαιότητας με ευάριθμους κατοίκους έχει αντικατασταθεί από το σημερινό κράτος των εκατομμυρίων νοματαίων. Σε ποια Πνύκα να μαζευτούμε και να σηκώνουμε τα χέρια;
Τα χέρια τα σηκώνουμε μια φορά κάθε τέσσερα χρόνια, όταν είμαστε «ελεύθεροι» να ψηφίσουμε και να στείλουμε στην εξουσία «όποιον θέλουμε». Ελεύθεροι και όποιον θέλουμε; Όχι ακριβώς. Για να είμαστε πραγματιστές, όποιον αποφασίσει το εσωκομματικό κατεστημένο να βάλει στα ψηφοδέλτια∙ και είναι γνωστό τοις πάσι ότι η πλειοψηφία αυτών που αναδεικνύονται με τέτοιες διαδικασίες δεν συνιστούν την καλύτερη ποιότητα ανθρώπων για να αντιμετωπίσουν τα κοινά με το βέλτιστο τρόπο. Έτσι και η ελευθερία περιορίζεται, αφού στην ουσία δε μπορώ να ψηφίσω αυτόν που εγώ θέλω, είτε γιατί αυτός δεν επιθυμεί να θέσει υποψηφιότητα, είτε γιατί οι κομματικοί παράγοντες του φράζουν το δρόμο.
Για να μην πούμε και για την καταλυτική παρέμβαση των Μ.Μ.Ε. – ιδίως της τηλεόρασης - που με τη δύναμη της εικόνας προβάλλουν τους ευνοούμενους των διαπλεκόμενων ιδιοκτητών τους. Και είναι κοινό μυστικό: βγαίνουν αυτοί που οι φάτσες τους εμφανίζονται συχνά πυκνά στη μικρή οθόνη γιατί η οπτική εντύπωση, η συνήθεια, είναι τόσο ισχυρή που μετατρέπει την «καλή» εικόνα σε αδιαμφισβήτητη πολιτική ικανότητα. Δεν είναι τυχαίο το ότι σημαντικό κριτήριο – μέτρο αξιοσύνης αποτελεί πλέον η αναγνωρισιμότητα, η δημοσιότητα.
Αν ένας Έλληνας της δεκαετίας του ’50 ή του ’60 έπεφτε σε κώμα και ξυπνούσε σήμερα θα πάθαινε ένα πολιτισμικό σοκ από τις αλλαγές που θα συναντούσε. Το μεγαλύτερο σοκ όμως θα το πάθαινε όταν θα πληροφορούνταν ότι κυβερνά ο Κωνσταντίνος Καραμανλής και αντιπολιτεύεται ο Γεώργιος Παπανδρέου! Και ότι πλείστα άλλα ονόματα του χτες (και οι απόγονοί τους) διαφεντεύουν τη σημερινή πολιτική ζωή! Αυτά θυμίζουν πολιτεύματα κληρονομικής διαδοχής στην εξουσία και όχι Δημοκρατία. Και έτσι εξηγείται η αποστροφή των νέων προς την πολιτική και τα υψηλά ποσοστά αποχής πλέον στις εκλογές.
Υπάρχουν τρόποι αντιστροφής της κατάστασης. Ενδεικτικά, επισημαίνω τη χρήση δημοψηφισμάτων για σοβαρά εθνικά θέματα. Κάποιοι Ευρωπαίοι δηλαδή (Ιρλανδοί, Ολλανδοί), είναι λιγότερο δημοκράτες από μας και καταφεύγουν στα γκάλοπ σε κάθε ευκαιρία; Έτσι μπορούμε να πλησιάσουμε την άμεση Δημοκρατία, καθώς και με τη λεγόμενη αποκέντρωση της εξουσίας: δηλαδή, περισσότερες αρμοδιότητες στην τοπική αυτοδιοίκηση με ενεργό συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών. Για να μην παινευόμαστε μόνο για τους υπέρλαμπρους μακρινούς μας προγόνους, αλλά για να τους μοιάσουμε και λίγο.
tezjorge@yahoo.gr
Από φέτος αποφασίστηκε να γιορτάζεται στα μέσα του Σεπτεμβρίου η παγκόσμια μέρα της Δημοκρατίας. Ο Πρόεδρος της Βουλής σε ανακοίνωσή του, επισήμανε, με το γνωστό στόμφο που συνοδεύει τέτοια κείμενα, το πόσο περήφανοι πρέπει να είμαστε που η Ελλάδα γέννησε τη Δημοκρατία∙ διοργανώθηκε παράλληλα μαθητικός διαγωνισμός για την καλύτερη έκθεση με θέμα τη Δημοκρατία σε όλα τα σχολεία. Από θεωρία πάμε καλά. Τι γίνεται όμως στην πραγματικότητα;
Καλές είναι οι αναφορές στην αρχαία Δημοκρατία. Με τα όποια μειονεκτήματά της, δεν έπαυε να ήταν άμεση: οι πολίτες συμμετείχαν αυτοπροσώπως στη λήψη των αποφάσεων. Σήμερα στέλνουμε αντιπροσώπους στη Βουλή εξουσιοδοτώντας τους να αποφασίζουν στο όνομά μας. Λογικό, ως ένα σημείο, καθώς η πόλη-κράτος της αρχαιότητας με ευάριθμους κατοίκους έχει αντικατασταθεί από το σημερινό κράτος των εκατομμυρίων νοματαίων. Σε ποια Πνύκα να μαζευτούμε και να σηκώνουμε τα χέρια;
Τα χέρια τα σηκώνουμε μια φορά κάθε τέσσερα χρόνια, όταν είμαστε «ελεύθεροι» να ψηφίσουμε και να στείλουμε στην εξουσία «όποιον θέλουμε». Ελεύθεροι και όποιον θέλουμε; Όχι ακριβώς. Για να είμαστε πραγματιστές, όποιον αποφασίσει το εσωκομματικό κατεστημένο να βάλει στα ψηφοδέλτια∙ και είναι γνωστό τοις πάσι ότι η πλειοψηφία αυτών που αναδεικνύονται με τέτοιες διαδικασίες δεν συνιστούν την καλύτερη ποιότητα ανθρώπων για να αντιμετωπίσουν τα κοινά με το βέλτιστο τρόπο. Έτσι και η ελευθερία περιορίζεται, αφού στην ουσία δε μπορώ να ψηφίσω αυτόν που εγώ θέλω, είτε γιατί αυτός δεν επιθυμεί να θέσει υποψηφιότητα, είτε γιατί οι κομματικοί παράγοντες του φράζουν το δρόμο.
Για να μην πούμε και για την καταλυτική παρέμβαση των Μ.Μ.Ε. – ιδίως της τηλεόρασης - που με τη δύναμη της εικόνας προβάλλουν τους ευνοούμενους των διαπλεκόμενων ιδιοκτητών τους. Και είναι κοινό μυστικό: βγαίνουν αυτοί που οι φάτσες τους εμφανίζονται συχνά πυκνά στη μικρή οθόνη γιατί η οπτική εντύπωση, η συνήθεια, είναι τόσο ισχυρή που μετατρέπει την «καλή» εικόνα σε αδιαμφισβήτητη πολιτική ικανότητα. Δεν είναι τυχαίο το ότι σημαντικό κριτήριο – μέτρο αξιοσύνης αποτελεί πλέον η αναγνωρισιμότητα, η δημοσιότητα.
Αν ένας Έλληνας της δεκαετίας του ’50 ή του ’60 έπεφτε σε κώμα και ξυπνούσε σήμερα θα πάθαινε ένα πολιτισμικό σοκ από τις αλλαγές που θα συναντούσε. Το μεγαλύτερο σοκ όμως θα το πάθαινε όταν θα πληροφορούνταν ότι κυβερνά ο Κωνσταντίνος Καραμανλής και αντιπολιτεύεται ο Γεώργιος Παπανδρέου! Και ότι πλείστα άλλα ονόματα του χτες (και οι απόγονοί τους) διαφεντεύουν τη σημερινή πολιτική ζωή! Αυτά θυμίζουν πολιτεύματα κληρονομικής διαδοχής στην εξουσία και όχι Δημοκρατία. Και έτσι εξηγείται η αποστροφή των νέων προς την πολιτική και τα υψηλά ποσοστά αποχής πλέον στις εκλογές.
Υπάρχουν τρόποι αντιστροφής της κατάστασης. Ενδεικτικά, επισημαίνω τη χρήση δημοψηφισμάτων για σοβαρά εθνικά θέματα. Κάποιοι Ευρωπαίοι δηλαδή (Ιρλανδοί, Ολλανδοί), είναι λιγότερο δημοκράτες από μας και καταφεύγουν στα γκάλοπ σε κάθε ευκαιρία; Έτσι μπορούμε να πλησιάσουμε την άμεση Δημοκρατία, καθώς και με τη λεγόμενη αποκέντρωση της εξουσίας: δηλαδή, περισσότερες αρμοδιότητες στην τοπική αυτοδιοίκηση με ενεργό συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών. Για να μην παινευόμαστε μόνο για τους υπέρλαμπρους μακρινούς μας προγόνους, αλλά για να τους μοιάσουμε και λίγο.
tezjorge@yahoo.gr
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)