ΑΠΟΨΕΙΣ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ ΤΙΤΟΥ ΠΑΤΡΙΚΙΟΥ

"Η τύχη έχει παίξει πολύ σημαντικό ρόλο στη ζωή μου. Στην Κατοχή έφτασα πολύ κοντά στον θάνατο. Μια μέρα είχα ραντεβού με μια κοπέλα από την ΕΠΟΝ για να μου φέρει αφίσες. Κάποιος με είδε και με κατέδωσε στους συνεργάτες των Γερμανών, με συλλαμβάνουν και με στήνουν στον τοίχο για να με σκοτώσουν. Την ώρα που είναι έτοιμοι να με πυροβολήσουν, ακούω τον έναν να λέει στους άλλους: «Ρε, μήπως δεν είναι αυτός που μας είπαν, αυτός είναι καλοντυμένος». Φορούσα εκείνη την ημέρα ένα σακάκι και τότε συνειδητοποίησα πως το καλό ντύσιμο μπορεί καμιά φορά να σε προστατέψει. Αφού με έψαξαν και δεν βρήκαν τίποτα, με ρώτησαν τι ήθελα εκεί. Τους απάντησα ότι περίμενα μια κοπέλα για να πάμε βόλτα στην Ακρόπολη. Μου λέει τότε ο ένας από αυτούς με αυστηρό ύφος: «Σου δίνω δέκα λεπτά, αν δεν έρθει η κοπέλα, τελείωσες». Τότε βλέπω την κοπέλα να πλησιάζει πάνω σε ένα ποδήλατο, με το ταγάρι όπου είχε τις αφίσες να κρέμεται, και, ευτυχώς, αντί να φοβηθεί και να φύγει, όταν τους είδε, άφησε το ποδήλατο και ήρθε τρέχοντας κατά πάνω μου. Με αγκάλιασε, με φίλησε και αυτός τότε μου είπε: «Άντε, τη γλίτωσες, μη σε πετύχω ξανά, γιατί την επόμενη φορά δεν θα είσαι τυχερός». Είναι επικίνδυνο να κάνουν σήμερα παραλληλισμούς με την Κατοχή και να λένε ότι και σήμερα έχουμε ένα είδος κατοχής. Θυμάμαι μια δημοσιογράφο να μου δηλώνει: «Μα, δεν βλέπετε ότι έχουμε Κατοχή;» Της απάντησα ότι Κατοχή με παχυσαρκία δεν υπάρχει". 

"Είναι πολλά αυτά που με εκνευρίζουν, αλλά αμέσως σκέφτομαι «μήπως δεν είναι το δικό μου μοντέλο αισθητικής αυτό που είναι το σωστό;». Υπήρξα επί πολλά χρόνια ακραίος και έτσι χρειάστηκε να ωριμάσω ή να καταλαγιάσω για να καταλάβω τη σπουδαιότητα του μέτρου. Πέρασαν πολλά έτη, βέβαια, γιατί πάντα θεωρούσα ότι το μέτρο έχει να κάνει με τη μετριότητα και την ασημαντότητα. Το μέτρο είναι η κατάκτηση μιας ισορροπίας. Ένας από τους πιο σημαντικούς ζωγράφους του σουρεαλισμού, ο Μαρσέλ Ντισάν, δημιουργούσε για πολλά χρόνια ένα έργο τέχνης που ήταν φτιαγμένο ανάμεσα σε δύο κρύσταλλα. Το έργο αυτό αγοράστηκε από ένα μεγάλο μουσείο και κάποια στιγμή τον κάλεσαν για να του πουν ότι μπήκε ένας διαταραγμένος άνδρας και με ένα σφυρί ράγισε το κρύσταλλο και ότι έπρεπε να πάει να το αλλάξει. Πάει ο Ντισάν στο μουσείο, το βλέπει με το ράγισμα και λέει «το έργο τώρα τελείωσε». Παρά το παράδοξο της ιστορίας, αντιλαμβανόμαστε ότι για κάθε έργο χρειάζεται ένα τέλος. Είναι ένα κριτήριο που ισχύει και όταν διαβάζεις ένα ποίημα για να κρίνεις αν είναι καλό ή κακό. Ένα ποίημα τελειώνει όταν δεν μπορείς να προσθέσεις ούτε μια λέξη. Η μεγαλύτερη δυσκολία όταν γράφει κανείς –και όχι μόνο ποιήματα– είναι το πώς τελειώνεις. Η αρχή είναι πάντα εύκολη, μπορεί να είναι ένα κίνητρο, μια παρόρμηση, ένα αίσθημα. Δεν μιλάμε για την έμπνευση, διότι η έμπνευση είναι η ξαφνική λάμψη που μέχρι τότε κοίταζες κάτι χωρίς να το βλέπεις. Το δύσκολο είναι το τέλος. Η «λύσις», που έλεγε και ο Αριστοτέλης. Για όλα! "

"Δεν υπάρχει κοινωνία που να έχει καταργήσει το «εγώ», το ίδιο ισχύει και για την ελληνική. Αν ανατρέξουμε στη μαοϊκή εποχή της Κίνας, είχε καταργηθεί το «εγώ» της κοινωνίας, αλλά επικρατούσε το «εγώ» του ηγέτη. Το ουσιαστικό είναι να καταλάβουμε ότι δεν υπάρχει «εγώ» χωρίς το «εμείς», γιατί αλλιώς το «εγώ» είναι μοναχικό και τα μοναχικά άτομα πεθαίνουν μόνα τους, χωρίς να τα λογαριάζει κανείς. Το ίδιο ισχύει και για το «εμείς», που μπορεί να υπάρξει μόνο αν ακολουθείται από το «εγώ», διότι το «εμείς» δεν μπορεί να είναι ένας πολτός μέσα στον οποίο εξανεμίζονται τα «εγώ». Την ευτυχία την αντιλαμβανόμαστε εκ των υστέρων. Όταν τη ζούμε, δεν το καταλαβαίνουμε, αλλά σημασία έχει να μην καθυστερήσουμε πολύ να την αγγίξουμε. Για τον θάνατο μου αρέσει κάτι που έχει πει ο Γούντι Άλεν: «Βεβαίως και φοβάμαι τον θάνατο, γι' αυτό προτιμώ όταν έρθει να μην είμαι εκεί». 

ΠΗΓΗ (και περισσότερες απόψεις): Lifo

Ρόμπιν Λέιν Φοξ: Ο Μέγας Αλέξανδρος ήταν Ελληνας ώς το μεδούλι

   "Ο Ρόμπιν Λέιν Φοξ, ένας από τους επιφανέστερους μελετητές της κλασικής αρχαιότητας διεθνώς, έχει ζήσει την ακαδημαϊκή του ζωή στη σκιά ενός ανθρώπου. Το ομώνυμο βιβλίο του για τον Μεγάλο Αλέξανδρο εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1974, όταν ήταν μόλις 27 ετών. Ακολούθησαν κι άλλα βιβλία για το Μακεδόνα στρατηλάτη, καθώς και η 37ετής θητεία του ως καθηγητής Αρχαίας Ιστορίας στο New College του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης. Το 2004, ήταν ιστορικός σύμβουλος στην ταινία «Alexander» του Ολιβερ Στόουν (μία «αξεπέραστη, ανεπανάληπτη εμπειρία»).
    «Πρέπει ο Αλέξανδρος να γίνει κατανοητός εντός του πλαισίου, των κοινωνικών συνθηκών και των αξιών της εποχής του. Πολλοί μελετητές τα τελευταία 40 χρόνια έχουν επιλέξει απλά να τον εξετάσουν μέσα από το πρίσμα σύγχρονων αντιαποικιοκρατικών, αντιμιλιταριστικών αξιών. Και άρα έχουν πλάσει μία εικόνα ενός αιμοδιψούς δολοφόνου, παρανοϊκού σαν τον Στάλιν, που σκότωσε αμέτρητους ανθρώπους ανά τον κόσμο στην υπηρεσία της φήμης του. Αυτή η εικόνα όμως δεν έχει επηρεάσει το πώς αντιλαμβάνεται ο πολύς κόσμος τον Αλέξανδρο, ενώ αν ήταν αληθινή, οι ίδιοι οι αξιωματικοί του θα τον είχαν σκοτώσει μία εβδομάδα αφού ξεκίνησε την ασιατική του εκστρατεία. Πρέπει, ως ιστορικοί του αρχαίου κόσμου, να χρησιμοποιούμε τη γνώση που έχουμε εκ των υστέρων, αλλά και να μπορούμε να την αναστέλλουμε. Δεν μπορούμε να έχουμε απλά το πορτρέτο του Αλέξανδρου μέσω από τα μάτια της [αριστερής-φιλελεύθερης] εφημερίδας Guardian!». Για τον Λέιν Φοξ, η υστεροφημία του Αλέξανδρου εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από την ερμηνεία των τελευταίων του σχεδίων. «Λέγεται ότι ήθελε να προωθήσει την ανταλλαγή πληθυσμών μεταξύ Ευρώπης και Περσίας και την αφομοίωσή τους μέσω γάμου. Επιπλέον, ήθελε να παίρνει υπό την αιγίδα του και να περιβάλλεται από τους καλύτερους, ανεξαρτήτως της προέλευσής τους και των κοινωνικών τους καταβολών».
   Η συγκίνηση που προκαλεί στον Λέιν Φοξ ο αρχαίος κόσμος έγινε ευρύτερα γνωστή κατά τη σπουδαία έκθεση «Από τον Ηρακλή στον Μέγα Αλέξανδρο», που παρουσιάστηκε προ τετραετίας στο μουσείο Ashmolean της Οξφόρδης. Εκεί, σε συνέντευξη Τύπου για τα ευρήματα που είχε φέρει στο μουσείο η Αγγελική Κοτταρίδη («πολύ καλή μου φίλη... ισχυρή και ιδιοφυής προσωπικότητα»), ο καθηγητής του New College είχε δακρύσει, μιλώντας για την πιο σημαντική έκθεση αρχαιοελληνικού ενδιαφέροντος που έχει πραγματοποιηθεί ποτέ στη Βρετανία.
Στο τέλος της συνέντευξης Τύπου, ένας δημοσιογράφος -«πιθανότατα Γερμανός», λέει- είχε σχολιάσει ότι σκοπός της έκθεσης ήταν να δείξει ότι η Μακεδονία είναι ελληνική, ενώ δεν είναι. «Εξοργίστηκα τόσο πολύ που είπα αυτό που πιστεύω: ότι ο Αλέξανδρος ζούσε σε έναν ελληνικό κόσμο, με ελληνικά ονόματα, τη λατρεία των 12 θεών - ήταν Ελληνας ώς το μεδούλι του. Το να πει κανείς ότι γεννήθηκε στα Σκόπια είναι δείγμα αγραμματοσύνης αντίστοιχης με το να πει ότι ο Σαίξπηρ γεννήθηκε στη Λευκορωσία».

kathimerini

ΚΑΛΩΣΟΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΥΣ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ

Ένα κείμενο του Ευάγγελου Τσίρμπα από εδώ, μεταφρασμένο από εδώ.

Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης, πάνω από ένα εκατομμύριο μετανάστες και πρόσφυγες έχουν διασχίσει την Ευρώπη μέσα στο 2015. Αυτό δεν αποτελεί έκπληξη για τις δυτικές δυνάμεις, οι οποίες βοήθησαν ενεργά στο να δημιουργηθούν οι κοινωνικοοικονομικές και πολιτικές συνθήκες που οδήγησαν στον εμφύλιο πόλεμο της Συρίας, κατά τη διάρκεια του οποίου ο μισός πληθυσμός της χώρας σκοτώθηκε ή αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τα σπίτια του πριν από τον πόλεμο.

Η συνεχιζόμενη βίαιη καταστολή στη Μέση Ανατολή μαζί με την άρνηση των περισσότερων Αραβικών χωρών να τους δεχτούν, έχουν ως αποτέλεσμα έναν πρωτοφανή αριθμό ανθρώπων που ψάχνουν καταφύγιο στην Ευρώπη.

Εξαιτίας της  γεωπολιτικής της θέσης η Ελλάδα αποτελούσε πάντα το «χωνευτήρι» διαφορετικών πολιτισμών, το σταυροδρόμι μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Αυτός ο αντικειμενικός παράγοντας έχει διαμορφώσει τα υποκειμενικά χαρακτηριστικά και τις νοοτροπίες που έχουν υιοθετήσει οι Έλληνες από την αρχαιότητα – χαρακτηριστικά πολύ πιο βαθιά από τον σεβασμό και τη φιλοξενία.

Στην αρχαία Ελλάδα οι ξένοι θεωρούνταν ιερά πρόσωπα. Η προστασία τους ήταν ηθική υποχρέωση που υποστηριζόταν από τον πατέρα των θεών, τον Δία, και τη θεά Αθηνά.

Τρεις Ελληνίδες γιαγιάδες φροντίζουν ένα μωρό προσφύγων στο νησί της Λέσβου

(Φωτογραφία του Λευτέρη Πατσάλη)

Μετά από χιλιάδες χρόνια η Ελλάδα παραμένει σημείο συγκέντρωσης των διωκόμενων μειονοτήτων, οι οποίες προσεγγίζοντας την πύλη της εισόδου στην Ευρώπη αγωνίζονται για την επιβίωση των ίδιων και των παιδιών τους. Και μετά από χιλιάδες χρόνια οι Έλληνες παραμένουν πιστοί στην αξία της φιλοξενίας παρά τις δυσκολίες που προέκυψαν από την οικονομική κρίση και δείχνουν αλληλεγγύη στους πρόσφυγες, ειδικά στα νησιά του Αιγαίου και κοντά στα χερσαία σύνορα της χώρας.

Την ίδια στιγμή, ένας μεγάλος αριθμός αυτό-οργανωμένων ομάδων και κινημάτων αλληλεγγύης ξεκινά να κάνει την εμφάνιση του σε όλη την Ευρώπη. Αυτές οι αυτο-οργανωμένες οργανώσεις αλληλεγγύης δεν κάνουν αγαθοεργία και δεν είναι φιλανθρωπικά ή κρατικά χρηματοδοτούμενα ιδρύματα. Αποτελούν έναν ενεργό κοινωνικό πυρήνα, ο οποίος δεν βοηθάει τους ανθρώπους που το έχουν ανάγκη από συμπόνια και οίκτο, αλλά μέσα στα πλαίσια του αγώνα για την εξάλειψη των φυλετικών διακρίσεων και της οικονομικής εκμετάλλευσης, ενόσω η κατάλυση των κοινωνικοοικονομικών και πολιτικών συνθηκών γεννούν τον πόλεμο και ρατσισμό.

Η δράση τους δεν έχει ως σκοπό να καλύψει τις ανεπάρκειες του συστήματος, αλλά να αλλάξει το ίδιο σύστημα και να πετύχει παγκόσμια ειρήνη, ισότητα και ελευθερία.Έτσι, θέτονται σε πράξη ουτοπικές ιδέες και αποδεικνύεται ότι ένας διαφορετικός κόσμος είναι εφικτός και ουσιαστικά απαραίτητος. Ωστόσο, δε θα πρέπει να ξεχάσουμε ότι οι κοινωνίες είναι ετερογενείς συνδυασμοί συγκρουόμενων στοιχείων.

Ο θεσμοθετημένος ρατσισμός, από την πρόσφατη νομοθεσία, η οποία πιέζει τους πρόσφυγες να παραδώσουν τα τιμαλφή τους στη Δανία έως τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, όπου οι άνθρωποι αφήνονται χωρίς νερό και τουαλέτα για μέρες, και οι διάφορες νεοναζιστικές εγκληματικές οργανώσεις, από τη Χρυσή Αυγή στην Ελλάδα μέχρι το Εθνικό Μέτωπο στη Γαλλία και το Pegida στη Γερμανία αποτελούν δυστοπικά σύννεφα που συσσωρεύονται πάνω από την Ευρώπη.

Η κρίση προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη κρίσις, που σημαίνει «κρίση, απόφαση». Η προσφυγική κρίση είναι μια αποφασιστική στιγμή. Ο τρόπος με τον οποίο πρόκειται να συμπεριφερθούμε στους πρόσφυγες θα καθορίσει τους εαυτούς μας και την κοινωνία μας.

Ήδη έχουμε καθοριστεί από χιλιάδες παιδιά προσφύγων, τα οποία έπεσαν στα χέρια των σωματέμπορων, από χιλιάδες νεκρούς πρόσφυγες και μετανάστες, τους οποίους δεν καταφέραμε να προστατεύσουμε. Οι πρόσφυγες έχουν γίνει η μετενσάρκωση του homosacer («ιερός άνθρωπος») του Αγκάμπεν, η γυμνή ζωή που δεν αξίζει να ζήσουμε αποκλεισμένοι από τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ανθρώπινη κατάσταση.

Ενώ η ανθρωπότητα έχει πετύχει πρόοδο μόνο μέσα από την αλληλεπίδραση και τη διαπολιτισμικότητα οι κλειστές κοινωνίες που δε δείχνουν σεβασμό στην διαφορετικότητα είναι καταδικασμένες να εξαλείφονται. Παρόλα αυτά, η φλόγα της αλληλεγγύης συνεχίζει να υπάρχει ακόμα και είναι αρκετά δυνατή, έτσι ώστε να «κάψει» το παρελθόν και να «φωτίσει» το μέλλον.

Image: Το σκίτσο των αμέτρητων πνιγμένων προσφύγων στη Μεσόγειο μέσα από την απεικόνιση της Γκερνίκα του Αιγαίου από τον Βούλγαρο σκιτσογράφο JovchoSavov

"ΣΦΙΚΤΟΠΛΕΓΜΕΝΟ ΣΥΝΟΝΘΥΛΕΥΜΑ"

Ένα κείμενο της Τασούλας Καραϊσκάκη

"Φ​​υσικό περιβάλλον και πολιτιστική κληρονομιά χάρισαν στην Ελλάδα την 26η θέση μεταξύ των 60 καλύτερων του κόσμου, έκρινε το αμερικανικό περιοδικό US News, που διενήργησε τη σχετική έρευνα. Η χώρα μας, σημείωσε, πέτυχε πολύ μέτριες βαθμολογίες σε ό,τι έχει σχέση με την οργάνωση της ζωής, τις υποδομές, την οικονομία. Κέρδισε όμως σε ό,τι έχει σχέση με άυλα αγαθά. Σε ό,τι αφορά την πολιτιστική κληρονομιά το έντυπο κατέταξε τη χώρα μας στην πρώτη πεντάδα (Ιταλία, Ισπανία, Ελλάδα, Γαλλία, Μεξικό), σχετικά με τα θέλγητρα και τις προκλήσεις της φύσης στην 7η θέση, αναφορικά με την πολιτιστική επιρροή στη 18η, με την εξυπηρέτηση του πολίτη στην 21η, τη δυναμική στην οικονομία στην 26η θέση, την επιχειρηματικότητα στην 32η, την ποιότητα ζωής στη 36η θέση. Φθαρμένα, αν και όχι ιδιαίτερα άστοχα, ευκολοχώνευτα στερεότυπα.

Διότι το πρόβλημα της Ελλάδας, με τις αντιφάσεις, τις χρόνιες στρεβλώσεις, τις εμμονές, τις πληγές, τις εκλάμψεις, τη μαγεία της είναι εξαιρετικά πιο σύνθετο. Είναι ένα τόσο... σιδηροπαγές μείγμα αξιοζήλευτων και αξιοκατάκριτων (νησίδες αριστείας στον βόρβορο και μονοπάτια καταστροφής στις συντεταγμένες ευδαιμονίας), που δεν μπορεί να την εντάξει κανείς σε θέσεις μετριότητας, αλλά άλλοτε στην κορυφή και άλλοτε στον πυθμένα.

Η Ελλάδα δεν είναι μόνο η χώρα του διάφανου φωτός που κάνει τις αισθήσεις πρόθυμες να πανηγυρίσουν, της τσουχτερής αλμύρας όταν τα νερά πυκνώνουν το μπλαβί τους (παρά την οδύνη και τα δάκρυα που προκαλούν – τελευταία με σπαρακτική ένταση), του ξάστερου ουρανού που πνίγει τις γειτονιές με τις χνουδωτές σκιές του, του γέλιου, των ζωηρών συζητήσεων, του χιούμορ που αναβλύζει όταν έχουμε υπερνικήσει τη ματαιοδοξία με την επίγνωση των ορίων μας, του πάθους, του στοχασμού που συγκρατεί λόγια κι επιφωνήματα, του φιλικού αγγίγματος στην πλάτη, των ράθυμων στιγμών ανάμεσα στα ασήμαντα αντικείμενα ενός καφενείου...

Δεν είναι μόνο η χώρα των αφορισμών που εκτοξεύουμε κατά κόρον ως τελεσίδικα και ακαταμάχητα επιχειρήματα, των μύθων που συντηρούμε για να δικαιολογήσουμε το οπισθοδρομικό μας πνεύμα, των οξυδερκών πικρών συμπερασμάτων που καταχωνιάζουμε, της τεχνητής υπερτίμησης των κεφαλαίων μας, της συνεχούς προβολής των επιφαινομένων, της εκ προοιμίου αρνητικής τοποθέτησής μας προς ό,τι υποπτευόμαστε ότι απαιτεί μετακίνηση από τα ισχύοντα, των ευφυολογημάτων που μετατρέπονται σε αδυσώπητη πραγματικότητα...

Δεν είναι μόνο η χώρα των αμαθών, άξεστων, αναιδών, των «εκλεκτών» που μεσουρανούν υπεράνω των δέκα εντολών, των μακάριων παρανομούντων, των μαχητών της κυριαρχίας του εύκολου.

Ελλάδα δεν είναι μόνο η υπενθύμιση αυτού που πεισματικά έχει λησμονηθεί αλλά κοιμάται στο βάθος κάθε ανθρώπου, το ανάβλυσμα από αλήθειες πεταμένες από το σύγχρονο άτομο, οι αντοχές που καταφέρνουν να εξαγνίσουν τα θανατηφόρα πάθη, η ενασχόληση με δραστηριότητες χωρίς οικονομική απολαβή, η αρχαία φωνή του πάθους και του οράματος, οι ζωές–πρότυπα συμφιλίωσης.

Είναι όλα αυτά μαζί, σφιχτοπλεγμένα σε ένα σύνολο αξεδιάλυτο, εν τέλει καταστροφικό γι’ αυτά που μας χρωματίζουν ως άτομα και μας εξειδικεύουν ως λαό. Και ο από μηχανής θεός της Ελλάδας, που αναμένεται πατροπαράδοτα σε κάθε κρίσιμη στιγμή, δεν έχει πιάσει ακόμη το μεγάλο κόσκινο..."

Πηγή: εφημερίδα "ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ", 24/01/2016

"ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΤΟΥ '85"

Σε μια ψησταριά στο Βαρδάρι, με ένα αποφυλακισμένο τζάνκι. Μια συγκλονιστική εξομολόγηση.
 (απόσπασμα σχετικό με το Άγιο Όρος)

Από τον Στάθη Τσαγκαρουσιάνο.

"Ο Μανόλης Σ. είναι σεσημασμένος κλέφτης, τοξικομανής, τσιλιαδόρος σε μπορντέλα και έμπορος ναρκωτικών· έχει κάνει μιαν απόπειρα φόνου κι από τα 17 του χρόνια είναι στη φυλακή. Γύριζε μαζί μου από το Άγιον Όρος. Μιλούσαμε όλη τη μέρα- του είπα να αφήσω ανοιχτό το μαγνητόφωνο και δέχτηκε. Φτάσαμε το βράδυ στη Θεσσαλονίκη, άφησε τα πράγματά του στο σταθμό και φάγαμε στην ψησταριά "3 αδέρφια" στο Βαρδάρι. Πάνω στο κρασί δάκρυσε μια δυο φορές, αξύριστος και κίτρινος. Η συνομιλία μας δεν έχει την παραμικρή επεξεργασία. Δημοσιεύθηκε το 1985 στο περιοδικό Τέταρτο (επί διευθύνσεως Μάνου Χατζιδάκι).

- Στο Άγιον Όρος πώς βρέθηκες; 

- Μια συγχωριανή μου καθηγήτρια, φιλόλογος, διδάσκει στα παιδιά που μεγαλώσαμε μαζί στη γειτονιά, ήξερε τον εφημέριο Ν... Και του ‘στειλε αυτήν την επιστολή και με φώναξε αυτή. «Έτσι κι έτσι», με συμβούλεψε τι πρέπει να κάνω - «αν θέλεις πήγαινε», μου λέει. «Εγώ έκανα αυτήν την ενέργεια για σένα, γιατί σε ξέρω από μικρό παιδί και σ’ αγαπάω. Να πας να ηρεμήσεις». Και πραγματικά, να πούμε, πήγα και ηρέμησα... Πολύ τη βρήκα - πολύ ωραία: σου μιλάγανε όλοι με καλοσύνη, ούτε διπλωματικά ούτε βρόμικα. Όταν μάθανε το πρόβλημά μου ενδιαφερθήκανε πιο πολύ για μένα. Ο ηγούμενος ήξερε απ’ αυτά κι ήτανε πολύ καλός άνθρωπος - ο ηγούμενος ειδικά μπήκε στην καρδιά μου, πολύ τον πήγα. Λεβέντης. «Ό, τι σου συμβεί, να με πάρεις τηλέφωνο - ξέρω γω. Και μέχρι τα Χριστούγεννα να μην κάνεις καμιά αμαρτία, να κοινωνήσεις». Και μου εξήγησε ποιες αμαρτίες: «Ούτε με γυναίκα να πας -κάνε υπομονή- και μέχρι να πεθάνεις να δίνεις δυο χιλιάδες από το μισθό σου στους φτωχούς». Όμως εγώ λέω να πηγαίνω στην Ομόνοια που βγαίνουνε κάτι παιδιά από τη φυλακή και δεν έχουνε να φάνε να τα δίνω τα δυο χιλιάρικα σ’ αυτούς. Και μέχρι τώρα έδινα, όταν είχα -κι αν δεν είχα να τους δώσω να κοιμηθούνε τους πήγαινα να τους κεράσω ένα φαΐ στην Αγορά- ξέρεις τι είναι να βγαίνεις από την φυλακή και να μην έχεις σπίτι να πας; Σου ‘ρχεται να πας να τραβήξεις ένεση μπροστά στον μπάτσο για να σε γυρίσει πίσω. Πειράζει να δίνω τα λεφτά μου εκεί; Το ίδιο δεν είναι; Ε;

 - Έτσι νομίζω. 

- Θα ξαναπάω στο Άγιον Όρος. Μετά τα Χριστούγεννα. Μου φάνηκε όμως παράξενο, τόσοι άνθρωποι πώς αντέχουνε. Αλλά βρήκα την απάντηση σε κάτι βιβλία που διάβασα εκεί. Το βράδυ καθόμουνα και διάβαζα πολύ με τη λάμπα. Μου δώσανε ένα κομποσκοίνι να λέω κάθε φορά την προσευχή του Ιησού: «Κύριε Ιησού Χριστέ ελέησόν με τον αμαρτωλό». Και πραγματικά όλοι οι άγιοι -άγιοι τώρα!- απ’ αυτό ξεκινήσανε. Αυτοσυγκεντρώνεσαι, διώχνεις τις κακές σκέψεις. Δεν σκέφτεσαι παρανοϊκά ή τρελά πράγματα... Μακριά απ’ τις φασαρίες, μ’ εκείνη τη γλυκύτητα, να πούμε. Δεν μπορεί να είναι τόσα άτομα ηλίθιοι! Εμείς έχουμε χάσει το τρένο. Όλοι το ‘χουμε χάσει - καθένας με τον τρόπο του. Κι όλοι ψάχνουμε να βρούμε την ίδια άκρη - αλλά δεν μπορούμε να φανταστούμε τι είναι εκεί." 

Πηγή: www.lifo.gr

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ή ΤΗΣ ΟΡΑΣΗΣ;

Απόσπασμα από κείμενο του Μάριου Πλωρίτη, δημοσιευμένο στο "Βήμα" στις 17/9/2000

"Αν ο αρχαιοελληνικός πολιτισμός ήταν πολιτισμός του λόγου (ομιλίας και λογικής), αντίθετα στην αρχαία Αίγυπτο, στα ανατολικά βασίλεια, στο Βυζάντιο, στον δυτικό Μεσαίωνα, κυριαρχούσε ο πολιτισμός της όρασης, ο οπτικός πολιτισμός: «σχολείο» της μέγιστης πλειοψηφίας των ανθρώπων ­ που ήταν αγράμματοι και δεν έπαιζαν κανένα πολιτικό ρόλο ­ ήταν οι επιβλητικοί, εικονοστόλιστοι και αγαλματοστόλιστοι ναοί και άλλα μεγαλόπρεπα οικοδομήματα, που πρόβαλλαν και υμνούσαν την ιστορία και τη θρησκεία του τόπου, ενώ η απολυταρχική εξουσία επιβαλλόταν στους υπηκόους όχι μόνο με τη βία αλλά και με τη χλιδή και τη λάμψη των πομπωδών δημόσιων εμφανίσεών της. Το άνωθεν οργανωμένο θέαμα ήταν το βασικό μέσο πληροφόρησης των «κάτω» και ειρηνικής επιβολής των «άνω»."

"ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Η ΔΙΕΞΟΔΟΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ"

Απόσπασμα από άρθρο του Μανουέλ Αριάγκα στην "Καθημερινή" (19-20 Σεπτεμβρίου 2015) με αφορμή την κατάσταση στη χώρα μας.

"Όπως ωμά το έθεσε ένας Έλληνας φίλος στο Twitter, ίσως αυτό που χρειαζόμαστε είναι «λιγότερη δημοκρατία και περισσότερη ικανότητα».
Χωρίς συζήτηση, διαφωνώ. Οι παθολογίες της σύγχρονης πολιτικής σχετίζονται ελάχιστα με τα ατομικά χαρακτηριστικά των πολιτικών, που εκλέγουμε – ή των πολιτών που τους ψηφίζουν. Το πρόβλημα είναι δομικής φύσεως. Ο κοινοβουλευτισμός δημιουργεί μία τάξη επαγγελματιών πολιτικών, οι οποίοι είναι προορισμένοι να αποτύχουν στην υπεράσπιση του δημοσίου συμφέροντος. Ταυτόχρονα, περιορίζει τους πολίτες στον ρόλο των ψηφοφόρων – μια δουλειά στην οποία είναι εύκολο για ευφυείς, καλοπροαίρετους ανθρώπους να κάνουν κακές επιλογές.

Σε αντίθεση με ό,τι πιστεύουν πολλοί, η μοναδική διέξοδος από αυτό το έλος είναι να έχουμε περισσότερη δημοκρατία. Για παράδειγμα, ήρθε η στιγμή να αναβιώσουμε τον αρχαιοελληνικό θεσμό των κληρωτών, τοποθετώντας απλούς πολίτες στο κέντρο των πολιτικών συστημάτων μας. Τις τελευταίες δύο δεκαετίες, αναρίθμητες εμπειρίες σε περιοχές από τον Καναδά ως την Αυστραλία, τις ΗΠΑ, την Ιρλανδία, την Ολλανδία και την Ισλανδία έχουν επιβεβαιώσει ότι επιτροπές απλών πολιτών επιλεγμένες με κλήρωση –όπως οι ένορκοι στα ποινικά δικαστήρια πολλών χωρών– είναι απολύτως ικανές να αναλύουν και να αποφασίζουν για τα πιο περίπλοκα πολιτικά ζητήματα. Και το κυριότερο, το κάνουν παραμένοντας απρόσβλητοι τόσο από τις προκαταλήψεις, που διαπνέουν τις αποφάσεις των επαγγελματιών πολιτικών, όσο και από την έλλειψη πληροφόρησης και κριτικής σκέψης, που εμποδίζουν τους ψηφοφόρους να κάνουν τις σωστές επιλογές στην κάλπη.

Αρχικά, τέτοιες προτάσεις προκαλούν έκπληξη. Για ένα υπερβολικά μεγάλο διάστημα διδαχθήκαμε να εξιδανικεύουμε την ηγεσία και τις ατομικές ικανότητες – ενώ στο μεταξύ παραμελούσαμε τα βασικά δομικά στοιχεία που αναπόφευκτα διαμορφώνουν τη συμπεριφορά εκείνων που εκλέγουμε. Η δυσάρεστη αλήθεια είναι ότι απλούστατα δεν διαθέτουμε έναν αξιόπιστο μηχανισμό για την παραγωγή και την ανάδειξη «μεγάλων ηγετών» που θα μας κυβερνούν με σύνεση.

Επομένως, έχει έρθει η στιγμή να δοκιμάσουμε κάτι διαφορετικό και είναι ξεκάθαρο ότι, για τους καλύτερους και τους χειρότερους λόγους, η σημερινή Ελλάδα βρίσκεται στην ιδανική θέση για να επιχειρήσει κάτι τέτοιο. Ας αφήσουμε επιτέλους τους παλιούς βασιλιάδες στην άκρη και ας δώσουμε στους απλούς πολίτες πραγματική πολιτική εξουσία. Άλλωστε, ποιος πιστεύει στ’ αλήθεια ότι θα κάνουν χειρότερη δουλειά από όσους εκλέγαμε μέχρι τώρα";

* Ο Πορτογάλος Μανουέλ Αριάγκα είναι λέκτωρ στο Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ. Μόλις κυκλοφόρησε το τελευταίο του βιβλίο στα ελληνικά, «Για την επανεκκίνηση της δημοκρατίας», μτφρ. Ηλίας Παπαζαχαρίας, εκδόσεις Αιώρα.

ΑΠΟ ΤΑ ΠΑΘΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΣΤΑΣΗ

Μεγαλοβδομάδα και φέτος, στον κύκλο του Χρόνου οι απανταχού Χριστιανοί συμπαρίστανται στα πάθη του Θεανθρώπου. Θεός και Άνθρωπος. Πάθη θεϊκά και ανθρώπινα. Ανθρώπινα πάθη.

   Συμμετέχουμε νοερά, τελετουργικά στα Πάθη, έχοντας την βεβαιότητα της Ανάστασης του Μ. Σαββάτου. Από τα Πάθη στην Ανάσταση, λίγες μέρες υπέφερε ο Θεάνθρωπος ως τη Λύτρωση της Ανάστασης. Πόσες μέρες, μήνες ή χρόνια μπορεί να βιώνουν οι άνθρωποι – όχι ξένοι, όχι μακρινοί, δικοί μας άνθρωποι – τα δικά τους ανθρώπινα πάθη προσδοκώντας, δίχως καμιά βεβαιότητα, την δική τους Ανάσταση;

   Μεγάλη Πέμπτη, μπαίνοντας στον Αϊ Γιώργη αργά το βράδυ να προσκυνήσω τον Σταυρωμένο, είδα στα αριστερά στασίδια έναν άλλον σταυρωμένο κι αναστημένο. Έναν άνθρωπο δικό μας. Τον είχα δει και τις προηγούμενες μέρες μετά από πολύν καιρό, όταν βγήκε, χαιρετηθήκαμε εγκάρδια. Βλέποντάς τον όμως ξανά, σε τούτον τον χώρο της Εκκλησιάς, σε τούτον τον χρόνο της Μεγάλης Πέμπτης, κυκλωμένο από οικογένεια και φίλους, ο νους μου δεν μπόρεσε να αποφύγει σκόρπιους τους στίχους του Σικελιανού:

«[…]Αλλά το βράδυ το ίδιο του Σαββάτου,
την ώρα π’ απ’ την Άγια Πύλη το ένα
κερί επροσάναψε όλα τ’ άλλα ως κάτου,
κι απ’ τ’ Άγιο Βήµα σάµπως κύµα απλώθη
το φως ως µε την ξώπορτα, όλοι κι όλες
ανατριχιάξαν π’ άκουσαν στη µέση
απ’ τά «Χριστός Άνέστη » µιαν αιφνίδια
φωνή να σκούξει: «Γιώργαινα, ο Βαγγέλης!»

Και να, ο λεβέντης του χωριού, ο Βαγγέλης,
των κοριτσιών το λάµπασµα, ο Βαγγέλης
που τον λογιάζαν όλοι για χαµένο
στον πόλεµο - και στέκονταν ολόρτος
στης εκκλησιάς τη θύρα, µε ποδάρι ξύλινο,
και δε διάβαινε τη θύρα
της εκκλησιάς, τι τον κυττάζαν όλοι
µε τα κεριά στο χέρι, τον κυττάζαν
το χορευτή που τράνταζε τ’ αλώνι
τού Στειριού, µια στην όψη, µια στο πόδι,
μα ως να το κάρφωσε ήταν στο κατώφλι
της θύρας, και δεν έµπαινε πιο µέσα!

Και τότε, - µάρτυράς µου να ‘ναι ό στίχος,
ο απλός κι αληθινός ετούτος στίχος, -
απ’ το στασίδι πού ‘µουνα στηµένος
ξαντίκρυσα τη µάνα, απ’ το κεφάλι
πετώντας το µαντίλι, να χιµήξει
σκυφτή και ν’ αγκαλιάσει το ποδάρι,
το ξύλινο ποδάρι του στρατιώτη,
(έτσι όπως το είδα ο στίχος µου το γράφει,
ο απλός κι αληθινός ετούτος στίχος),
και να σύρει απ’ τα βάθη της καρδιάς της
ένα σκούξιµο: «Μάτια µου, Βαγγέλη!»

Κι ακόµα, - µάρτυράς µου να ‘ναι ο στίχος,
ο απλός κι αληθινός ετούτος στίχος,-
ξοπίσωθέ της, όσες µαζευτήκαν
από το βράδυ της Μεγάλης Πέφτης, […]»

(Άγγελος Σικελιανός, Στ’ Όσιου Λουκά το μοναστήρι, 1935)

      Άραγε, ποιος μπορεί να ένοιωσε βαθύτερα τα πάθη του Χριστού από τον (κάθε) Βαγγέλη; Ποια ένοιωσε καλύτερα τον πόνο της Παναγίας από την μάνα και την οικογένεια του (κάθε) Βαγγέλη; Κι όλοι εμείς οι υπόλοιποι, σαν τον χορό της αρχαίας τραγωδίας, κοιτάμε, ξανακοιτάμε αδιάκριτα, αλλά πόσο μπορούμε να νοιώσουμε είτε τα θεϊκά, είτε τα ανθρώπινα πάθη; Επιδερμικά μόνο.

Ανθρώπινα πάθη. Το 1935, το 2015. Στο Στείρι, στη Νιγρίτα. Στου Όσιου Λουκά το Μοναστήρι, στου Αϊ Γιώργη το Ναό. Παντού και πάντοτε. Στον πόλεμο. Κάθε είδους, μορφής, τιμήματος, κάθε φταίχτη, κάθε αθώου ή ενόχου.

Στη φυλακή...

Στην απουσία που γίνεται παρουσία. Αυτό σημαίνει «Ανάσταση».

   Από τα Πάθη στην Ανάσταση. Ο Χριστός τον Σταυρό, ο Βαγγέλης το ξύλινο ποδάρι. Χριστός Ανέστη, αλλά και Βαγγέλης, Κώστας, Γιάννης, Γιώργος, Νίκος Ανέστη. 

Και Αλέκος Ανέστη.

 

 

 

ΣΥΖΗΤΩΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΚΙΚΗ ΔΗΜΟΥΛΑ*

Προβλέπω ότι θα υπάρξουν κάποιες ερωτήσεις. Πριν αυτό συμβεί, θέλω να ξέρετε ότι ένας άνθρωπος που έχει γράψει δέκα ή χίλια ποιήματα δεν σημαίνει ότι ξέρει να απαντά. Αντίθετα, είναι το άτομο που συνεχώς ρωτάει, απορεί για το αναπάντητο, και αυτή την απορία κυρίως εκφράζει γράφοντας. Παρ' όλο που δεν μου αρέσουν οι γενικεύσεις, γιατί είναι ένας εύκολος τρόπος να ισοπεδώνονται οι αμέτρητες διαφορετικότητες που γεννιούνται από τη λεπτομέρεια, καταλήγω ότι κάθε μορφή τέχνης είναι εν τέλει ένα διαρκές ερώτημα προς έναν αόρατο παντογνώστη, ο οποίος ή δεν απαντά ή απαντά με τον τρόπο του χρησμού ἥξεις ἀφήξεις οὐ... Σ' αυτό το σκοτεινό ατελές του χρησμού, που αλλιώς καλείται και μοίρα μας, έχω δηλώσει την υποταγή μου γράφοντας.

Από πότε νιώσατε την ανάγκη να εκφραστείτε;

Από τότε που η εφηβεία μετέρχεται και αυτόν τον τρόπο, τον πιο αθόρυβο και ακίνδυνο, για να βγει από την κοσμογονική θολούρα που την περιβάλλει. Ήμουν επομένως γυμνασιοκόριτσο.

Επηρεαστήκατε από τα διαβάσματά σας;

Κάθε τι που διαβάζουμε αγαπώντας το, αφήνει ανεξίτηλα τα ίχνη του μέσα μας. Είμαστε προϊόν επιρροών. Το ζητούμενο είναι ο κάθε επίδοξος δημιουργός να μπορέσει να δημιουργήσει γύρω από αυτές τις επιρροές μία αδιαφανή συγκαλυπτική κρούστα, που είναι εν τέλει η προσπάθεια της διαμόρφωσης του λεγόμενου προσωπικού ύφους.

Ποια είναι η θέση της ποίησης στην εποχή μας; Θα γίνει μελλοντικά ποιητικότερος ο κόσμος μας;

Η θέση της ποίησης στην εποχή μας και στην κάθε εποχή, πιστεύω, είναι όποια και η θέση ενός ψιλόβροχου σε μια εκτεταμένη και παρατεινόμενη ξηρασία. Δροσίζεται και κερδίζει μόνον όποιος βρίσκεται κάτω απ' αυτό το τοπικό φαινόμενο.

Τώρα, αν σταματήσουν οι πόλεμοι, οι αδίστακτες αιμοτοχυσίες, η θανατηφόρα πείνα φυλών ολόκληρων, αν στη θέση του φεγγαριού και των ονειροπόλων αστεριών δεν ξεφυτρώσουν πολυκατοικίες, καφετέριες, ντίσκο και μοντέρνα κοιμητήρια, τότε ίσως είναι ποιητικότερος ο αυριανός κόσμος.

Ποιο ποίημα σάς εκφράζει περισσότερο;

Κανένα. Κάθε ποίημα εκφράζει τη στιγμή που γράφτηκε, και μόνο την πτυχή εκείνη που θέλει να εκμυστηρευτεί τη μορφή της, τη διάστασή της στο πρώτο πρόθυμο θέμα να γίνει ο εξομολόγος της. Σε μένα, κατά κανόνα, το θέμα είναι ανύπαρκτο, τρέχουν πίσω του, σαν λαγωνικά, να το ανακαλύψουν δυο-τρεις πλανόδιοι στίχοι, που εκ πρώτης όψεως δεν φαίνεται να διαθέτουν οξύτατη όσφρηση, κυνηγόσκυλου. Μπορώ ακόμα να πω ότι, αυτοί οι στίχοι-δολώματα είναι κάτι σαν το παρατεταμένο, ανιαρό, και σαν παράφωνο κούρδισμα των οργάνων μιας ορχήστρας, πριν ξεσπάσει η συναυλία.

Τι έχετε να προτείνετε σε κορίτσια που βρίσκονται στην κρίσιμη ηλικία;

Οι προτάσεις που είναι οι πρώτες ξαδέλφες των συμβουλών, ο έμμεσος ήπιος τρόπος τους, επιχειρούν να γίνουν μια αυτοσχέδια γέφυρα, η οποία να ενώσει το αγεφύρωτο, τελικά, χάσμα μεταξύ των δύο γενεών. Από τη γέφυρα αυτή περνούν, προφταίνουν να περάσουν, οι συμβουλές, αλλά ποτέ η απήχησή τους. Απομένει λοιπόν να προτείνω κάτι που ακούγεται παράλογο. Κι επειδή οι νέοι έχουν μεγαλύτερη εξοικείωση με το παράλογο παρά με τη λογική, έχω κάποιες ελπίδες ότι μπορεί να περάσει τη γέφυρα.

Προτείνω λοιπόν, αυτό το μέγιστο, εφ' άπαξ δώρο, που μας κάνει ο χρόνος, τη νεότητα, να μην την ξοδέψουν τώρα ολόκληρη, τώρα που δεν έχουν ακόμα τα αντισώματα κατά των απογοητεύσεων. Να ξοδεύουν τόση νεότητα την ημέρα όση χρειάζεται για να συντηρείται και να θριαμβεύει η αίσθηση πως την διαθέτουν. Να την κατανείμουν έτσι, ώστε κάθε επόμενη φάση της ζωής τους να παίρνει τη μερίδα της, τη δόση νεανικότητας που, με την ενίσχυσή της μέσα στην ωριμότητα, θα δημιουργείται ένας εξαίσιος συνδυασμός φρεσκάδας και σοφίας, συνδυασμός που ξέρει να διαλέγει τις αξίες, προπάντων ξέρει να βαθμολογεί τις απολαύσεις και να τις παρατείνει. Ούτε λίγο ούτε πολύ, καταδικάζω με τούτη την πρόταση την ασυγχώρητη παράλειψη της φύσης —δεν είναι το μόνο λάθος της— να μην εφοδιάσει τις δύσκολες αδιέξοδες ηλικίες με μιαν ανθηρή, αγέραστη αντιμετώπιση. Ας αποκαταστήσουν οι νέοι αυτή την άδικη συμπεριφορά του χρόνου. Κάτι βέβαια που απαιτεί εγκράτεια. Και εγκράτεια σημαίνει στέρηση, που δεν είναι αγαπητή διόλου στην τάση αδηφαγίας που διακρίνει τη νεότητα. Για να επιτευχθεί, προτείνω στους νέους, κάθε βράδυ, πριν κοιμηθούν, να πίνουν, ένα, το ίδιο πάντα, μεγάλο ηρεμιστικό όνειρο: το γεμάτο όνειρο του μέλλοντος, που είναι όλο δικό τους.

(Κατάλογος αρ. 20, Στιγμή, Νοέμβριος 1996)

* Το απόσπασμα που δημοσιεύεται εδώ γράφτηκε για την εκδήλωση που οργάνωσαν οι μαθήτριες της Α' Λυκείου του Αρσακείου στις 14 Μαΐου 1996 προς τιμήν της Κικής Δημουλά. Από τις ερωτήσεις δημοσιεύονται ορισμένες.

"ΤΙ ΜΑΘΗΜΑ ΜΑΣ ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ Η ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ" του SIMON CRITCHLEY*

Ο Βρετανός φιλόσοφος Σάιμον Κρίτσλεϊ, κατά τη διάρκεια της ομιλίας του στις 7 Ιουνίου, στο πλαίσιο του 3ου TEDxKalamata, στο θέατρο της Αρχαίας Μεσσήνης.

"Το θέμα μας είναι τα όρια. Και συγκεντρωθήκαμε εδώ, σ’ αυτό το όριο της Ευρώπης, κοντά στη θάλασσα: την απέραντη, την απεριόριστη.

Υπάρχουν τα όρια της γνώσης - όταν αντιμετωπίζουμε στην απεραντοσύνη του κόσμου και το περιορισμένο μέγεθος του ανθρώπινου νου.

Υπάρχουν τα όρια της ζωής - όλοι θα πεθάνουμε, και ποιος θέλει να πεθάνει; Εγώ, όχι. Λεπτό το λεπτό, μέρα με τη μέρα, αντιμετωπίζουμε τρομακτικά οικολογικά όρια, τα όρια της ανθρώπινης ζωής πάνω στη Γη. Αντιμετωπίζουμε όρια στην κατανόηση, στην έννοια της ανθρώπινης κατανόησης, της συμπόνιας, της ανοχής.

Φαίνεται ότι στην Ευρώπη έχουμε φτάσει στα όρια της ανοχής, γιατί πλέον δεν γνωρίζουμε τι σημαίνει Ευρώπη. Το 2014 μοιάζει όλο και περισσότερο με το 1914, όταν η Ευρώπη βυθίστηκε σε έναν μακρόχρονο, αιματηρό και άσκοπο πόλεμο, έναν πόλεμο για τα όρια: για τα εθνικά σύνορα, τα χαρακώματα, τις ιδιοκτησίες. Αντιμετωπίζουμε μια νέα παγκόσμια αταξία.

Αυτός είναι ο λόγος που χρειαζόμαστε την Ελλάδα και που είμαι τόσο χαρούμενος που βρίσκομαι τούτο το απόγευμα στην Ελλάδα. Δεν είναι η Ελλάδα που έχει ανάγκη την Ευρώπη. Είναι η Ευρώπη που έχει ανάγκη τους Ελληνες. Οχι την αρχαία δόξα της Ελλάδας. Οχι τη χολιγουντιανή εκδοχή της αρχαίας Ελλάδας: λευκοί άνδρες με χλαμύδες. Οχι αυτό. Καθόλου. Αυτό είναι ιδεολογία, είναι ιδεολογική σαχλαμάρα. Να μας λείπει.

Οχι, εμένα μου φαίνεται ότι αυτό που χρειαζόμαστε τώρα είναι λίγη αρχαιοελληνική σοφία. Οχι κάποια εξιδανικευμένη εικόνα των Ελλήνων, όχι τον Μπραντ Πιτ σαν Αχιλλέα, αλλά τον ρεαλισμό των αρχαίων Ελλήνων, τον σκεπτικισμό τους, τον δροσιστικό και, για μένα, ζωογονητικό πεσιμισμό των αρχαίων Ελλήνων, των τραγικών Ελλήνων, των Ελλήνων που ο Νίτσε με το δίκιο του λάτρευε...

Τα φαντάσματα

Για να αντιμετωπίσουμε τα όρια που έχουμε μπροστά μας, είναι ανάγκη να βρεθούμε εδώ, σ’ αυτόν τον αρχαίο τόπο. Γι’ αυτό χρειαζόμαστε τους αρχαίους, γι’ αυτό χρειαζόμαστε το θέατρο.

Πώς όμως μπορούμε να κάνουμε αυτές τις σιωπηλές πέτρες να μιλήσουν; Πώς μπορούμε να κάνουμε τους αρχαίους να μας μιλήσουν; Κάποιος κάποτε είπε, σοφά, ότι για να κάνουμε τους αρχαίους να μιλήσουν πρέπει να τους θρέψουμε με το ίδιο το αίμα μας. Είναι σαν τα βαμπίρ. Χρειάζονται το αίμα μας για να ζήσουν. Πρέπει να τους δώσουμε λίγο απ’ το αίμα μας για να κάνουμε τους αρχαίους Ελληνες να μιλήσουν.

Ετσι, απόψε, εδώ και τώρα, θέλω να κάνουμε μια μικρή θυσία αίματος, να καλέσουμε μερικά φαντάσματα. Μην ανησυχείτε όμως: δεν θα πονέσουμε. Αν αφουγκραστούμε προσεκτικά, θα μπορέσουμε ν’ ακούσουμε αυτά που οι αρχαίοι μας λένε σιγανά αλλά επίμονα. Και όταν τους ζωντανέψουμε, θα δούμε πως, όταν μιλούν, δεν μας λένε μόνο για τον εαυτό τους. Οχι. Μας μιλάνε για μας, για το τι σημαίνει να είμαστε εμείς, για τα όρια που αντιμετωπίζουμε σήμερα.

Τι είναι τούτος ο τόπος; Τι είναι τούτος ο μαγικός, αρχαίος τόπος; Είναι ένα θέατρο. Και τι είναι ένα θέατρο; Είναι ένα μέρος όπου ένα ακροατήριο, οι θεατές, οι «θεωροί» -ΕΣΕΙΣ- παρακολουθούν τη δράση να εκτυλίσσεται στη σκηνή. Τι βλέπουν όμως οι θεατές; Βλέπουν πράξη, βλέπουν τη «μίμηση πράξεως», όπως είπε ο Αριστοτέλης.

Εδώ, ακριβώς εδώ, υπήρχε θέατρο, το θαύμα του θεάτρου, μπροστά σε χιλιάδες πολίτες. Υπήρχε κωμωδία, σατιρικά έργα, πάνω απ’ όλα όμως υπήρχε τραγωδία. Και έτσι φτάνω στο ερώτημά μου: Γιατί γινόταν αυτό; Γιατί υπήρξε η τραγωδία;

Η Ανν Κάρσον, η Καναδή ποιήτρια, ρωτάει: «Γιατί υπάρχει η τραγωδία; Επειδή είσαι γεμάτος οργή. Γιατί είσαι γεμάτος οργή; Επειδή είσαι γεμάτος θλίψη». Αυτό είναι απόλυτα σωστό. Η Αντιγόνη είναι οργισμένη επειδή είναι γεμάτη θλίψη για τον αδελφό της, τον Πολυνείκη, που του αρνήθηκε τις ταφικές τιμές ο πολιτικός άρχοντας, ο Κρέων. Η Κλυταιμνήστρα είναι οργισμένη με τον Αγαμέμνονα εξαιτίας της θλίψης της για την κόρη της, την Ιφιγένεια, που εκείνος την έσφαξε σαν αρνί για να εξασφαλίσει ούριους ανέμους στα πανιά των ελληνικών πλοίων που κινούσαν για την Τροία.

Θα μπορούσαμε να προσθέσουμε άλλο ένα ερώτημα στη λίστα της Ανν Κάρσον: Αν η τραγωδία είναι η οργή που ακολουθεί τη θλίψη, γιατί οι ήρωες στην τραγωδία είναι γεμάτοι θλίψη; Είναι θλιμμένοι εξαιτίας του πολέμου και των ανθρώπων που σκοτώθηκαν. Η τραγωδία θα μπορούσε να προσδιοριστεί ως μια πυροδοτημένη από τη θλίψη οργή που ξεπηδάει από τον πόλεμο. Αν αυτό μπορεί να φαίνεται απόμακρο και αφηρημένο, σκεφτείτε τότε απλώς την πολιτικοποίηση των κηδειών που αποτελεί ένα θλιβερά επαναλαμβανόμενο γεγονός της ζωής τα τελευταία χρόνια, από την αποκαλούμενη Αραβική Ανοιξη έως τις τρέχουσες αιματηρές συγκρούσεις στην Ουκρανία. Διαδηλωτές πυροβολούνται στις κηδείες διαδηλωτών που πυροβολήθηκαν επειδή διαμαρτύρονταν εναντίον του καθεστώτος.

Ζούμε σε έναν κόσμο που το πλαίσιό του είναι ο πόλεμος. Κάθε πλευρά πιστεύει ακράδαντα στην ορθότητα της θέσης της και στον παραλογισμό ή την «κακία» του αντιπάλου. Η πεποίθηση αυτή νομιμοποιεί τη βία, μια καταστροφική βία που πυροδοτεί τη βία της άλλης πλευράς σε απάντηση.

Πιστεύω ότι μια αντανάκλαση της αρχαίας τραγωδίας, εδώ και τώρα, σε τούτο το θέατρο, θα μπορούσε τουλάχιστον να φωτίσει τα προβλήματά μας και να μας πει κάτι για το παρόν μας και τα όριά του.

Επειδή η ιστορία της ελληνικής τραγωδίας είναι ιστορία πολέμων, από τον πόλεμο με τους Πέρσες τον 5ο αιώνα π.Χ μέχρι τον Πελοποννησιακό Πόλεμο που κράτησε έως το τέλος εκείνου του αιώνα, και από την ανάδυση της αθηναϊκής πολιτικής ηγεμονίας μέχρι τη διάλυσή της και την ταπείνωσή της στα χέρια της Σπάρτης.

Περιγραφή του αντιπάλου

Το παλαιότερο θεατρικό έργο που έχουμε, «Οι Πέρσες», από το 472 π.Χ., αναφέρεται στα επακόλουθα της Ναυμαχίας της Σαλαμίνας το 480 π.Χ., που ο Αισχύλος φέρνει επί σκηνής οκτώ χρόνια αργότερα. Το πρώτο πράγμα που παρατηρεί κανείς στο θέατρο είναι ότι έχουμε μια περιγραφή του αντιπάλου όχι με εχθρότητα αλλά με συμπόνια. Συμπόνια για τον εχθρό. Στο τέλος του έργου εμφανίζεται ένα φάντασμα. Υπάρχουν πολλά φαντάσματα στο θέατρο. Υπάρχει φάντασμα στους Πέρσες, υπάρχει φάντασμα στον Αμλετ. Το πρόβλημα με τους νεκρούς είναι ότι δεν στέργουν να παραμείνουν νεκροί. Και το φάντασμα του Δαρείου του Μεγάλου εμφανίζεται και λέει στον γιο του, τον Ξέρξη: «Είσαι άχρηστος, έχασες τη μάχη, αλλά το χειρότερο ήταν ότι βεβήλωσες τα ιερά των Ελλήνων, και αυτό δεν έπρεπε να το κάνεις. Αυτό είναι Υβρις». Κι ύστερα λέει στους Ελληνες: «Αν φερθείτε με τον ίδιο τρόπο, αν βεβηλώσετε ό,τι είναι ιερό, θα φτάσετε στην ίδια κατάντια».

Ετσι, αυτό το εκπληκτικό πράγμα, το θέατρο, που όλοι το παίρνουμε σαν δεδομένο, που εσείς όλοι το θεωρείτε δεδομένο γιατί είναι η κληρονομιά σας, αναδεικνύει κάτι εξαιρετικό: αναδεικνύει την κατανόηση του εχθρού. Μια κατανόηση του Ξένου, του «βαρβάρου» που προσεγγίζεται όχι με εχθρότητα, αλλά με πνεύμα ανοχής και κατανόησης και συμπόνιας. Και αυτό, νομίζω, είναι το πρώτο μάθημα που μπορεί η αρχαιότητα να μας προσφέρει σήμερα, στην κρίσιμη και επικίνδυνη κατάσταση που βρισκόμαστε."

* O κ. Simon Critchley διδάσκει φιλοσοφία στο New School της Νέας Υόρκης. Στην Ελλάδα κυκλοφορεί το «Βιβλίο των νεκρών φιλοσόφων» από τις εκδόσεις Πατάκη.

​​Το κείμενο (δημοσιεύτηκε στην "Καθημερινή" της 20/7/2014) αποτελεί συντομευμένη εκδοχή από την ομιλία που έδωσε ο Σάιμον Κρίτσλεϊ στις 7 Ιουνίου, στο πλαίσιο του 3ου TEDxKalamata, στο θέατρο της Αρχαίας Μεσσήνης, το πρώτο TEDx που φιλοξενείται σε αρχαιολογικό χώρο.

Δια την αντιγραφήν

Ο ΠΑΜΠΑΛΑΙΟΣ ΑΕΡΑΣ ΤΗΣ ΣΚΛΑΒΙΑΣ

Κεφ. ΙΙΙ. ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ

   "Ένας όμιλος Αμερικάνοι στοιχημάτισε μ' ένα φελάχο. Αν ανεβεί και κατεβεί τη μεγάλη πυραμίδα σε έξι λεφτά, θα του δώσουν μισή λίρα. Ο δυστυχής φελάχος, λιγνός, πεινασμένος, ορμά και σκαρφαλώνει απελπισμένα τους μεγάλους ογκόλιθους, πότε φαίνεται να πηδά, πότε να εξαφανίζεται, φτάνει τέλος στην κορφή, και χύνεται πάλι ευθύς κάτου κατρακυλώντας και κατεβαίνει.

   Τον παρακολουθώ με αγωνία. Οι Αμερικάνοι κρατούν το ρολόι στο χέρι και μετρούν. Ο άνθρωπος, ξεπνεμένος, έφτασε, σωριάστηκε στα πόδια τους και σήκωσε το λαιμό λαχανιάζοντας. Μα οι Αμερικάνοι είχαν κερδίσει - κι έφυγαν χαχαρίζοντας. Ο φελάχος άρχισε να κλαίει... Είπα σ' έναν αράπη που ήταν μαζί μου:

   - Πες του να πιάσει πέτρες και να τους σπάσει το κεφάλι.

   Μα ο αράπης γέλασε:

   -Γιατί; Έχουν δίκιο τ' αφεντικά να μην τον πληρώσουν. Έχασε.

   - Μα γιατί να γελούν;

   - Οι κερδισμένοι πάντα γελούν - δεν το ξέρεις;

   Μέσα στον παμπάλαιον αυτό αέρα της σκλαβιάς, μου εφάνη πως ο μικρός αυτός διάλογος φώτισε όλη την Ιστορία της Αιγύπτου. Σα σχόλιο ιερογλυφικό, από γεράκια, λαγούς και κομμένα χέρια, χαραγμένο πάνου στην πυραμίδα."

Νίκος Καζαντζάκης, Ταξιδεύοντας, Αίγυπτος, 1927

"ΒΟΛΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΜΠΑΜΠΑ"

Του Κοσμά Βίδου, από τη στήλη On Air sto "BHMA", 6/4/2014

"Κάθονταν στο διπλανό τραπεζάκι. Πατέρας και κόρη. Εκείνος γύρω στα 45, μεπροσεγμένη εμφάνιση για την οποία ξόδευε πολλά χρήματα. Εκείνη οκτώ με δέκα ετών, επίσης καλοντυμένη. Ο κύριος παρήγγειλε καφέ, η μικρή χυμό. Αμέσως μετά άνοιξαν καθένας την (τελευταίας τεχνολογίας) ταμπλέτα του. Η δική του με δερμάτινο κάλυμμα, η δική της με κάλυμμα ροζ, στολισμένο με καρτούν. Τα επόμενα τρία τέταρτα της ώρας (τόσο έμεινα στην καφετέρια) όχι απλώς δεν αντάλλαξαν λέξη, ούτε καν κοιτάχτηκαν, βυθισμένος καθένας στον κόσμο του, στη συσκευή του: η μικρή με τα παιχνίδια της, ο πατέρας με το e-mail και με τις εφημερίδες του.

«Αυτός τώρα θεωρεί ότι έχει βγάλει το παιδί του βόλτα», αναρωτήθηκε ένας φίλος, «και ότι κάνει το καθήκον του ως πατέρας;». Εξαρτάται πώς αντιλαμβάνεται καθένας τα καθήκοντα ενός πατέρα. Για τον εν λόγω μπορεί να συνοψίζονται στην αγορά iPad για το παιδί του. Πάντως (σύμπτωση;) και η διπλανή τους οικογένεια με ταμπλέτες και κινητά τηλέφωνα καταπιανόταν, συζητώντας ταυτοχρόνως για κάτι φίλτρα που προσθέτεις στα γυαλιά σου και σε προστατεύουν από την ακτινοβολία. Την πιθανότητα να κλείσουν την οθόνη για μερικές ώρες και να στρέψουν το βλέμμα μακριά, για να το ξεκουράσουν, δεν τη σκέφτονταν.

Είχα πρωτοσυναντήσει παρόμοιους ανθρώπους στα ταξίδια μου (Βερολίνο, Νέα Υόρκη, Σανγκάη...) και με είχε προβληματίσει η κραυγαλέα εξάρτησή τους από την τεχνολογία. Τώρα τους βλέπω, όλο και περισσότερους, και στην Ελλάδα. Σκέφτομαι ότι αν στη «Μοντέρνα οικογένεια» (το σίριαλ του Mega) το μοντέρνο αφορά την ελεύθερη και αρμονική συνύπαρξη όλων των ανθρώπων, ανεξαρτήτως φύλου, σεξουαλικού προσανατολισμού, εμφάνισης, καταγωγής κ.λπ., στην πραγματική ζωή περνάμε μεσυνοπτικές διαδικασίες σε ένα είδος... μεταμοντέρνας οικογένειας, όπου η επικοινωνία γίνεται μόνο μέσω Internet ή δεν γίνεται καθόλου. Αναρωτιέμαι πώς θα μοιάζουμε σε δέκα χρόνια, σε τι βαθμό θα έχει φτάσει η εξάρτησή μας από τα ηλεκτρονικά κυκλώματα και πόσο θα έχει επηρεάσει την οικογενειακή-κοινωνική ζωή μας και τον τρόπο με τον οποίο συμπεριφερόμαστε. Μπορεί να είμαστε όπως οι ήρωες ενός άλλου επιτυχημένου σίριαλ, του «Βig Βang Τheory»: άνθρωποι αυτιστικοί, καταδικασμένοι να ζουν σε μια απέραντη προσωπική μοναξιά, χωρίς να μπορούν να επικοινωνήσουν ουσιαστικά με τους γύρω τους, επειδή δεν κατέχουν πλέον τους κώδικες της πρόσωπο με πρόσωπο επικοινωνίας.

Αγαπώ την τεχνολογία και τις διευκολύνσεις που μου παρέχει, αποζητώ τα βράδια που είμαι μόνος την (πολύτιμη) παρέα του Διαδικτύου, όμως το περασμένο Σάββατο, παρατηρώντας τη «σχέση» του πατέρα του διπλανού τραπεζιού με την κόρη του, ένιωσα τυχερός που στην π.Ι. (προ Ιnternet) εποχή, όταν ήμουν παιδί, η βόλτα με τον μπαμπά σήμαινε ποδόσφαιρο, ποδήλατο, συγκρουόμενα στο λούνα παρκ. Αλλοι καιροί, θα μου πείτε...  "

Δια την αντιγραφήν

Προσκυνητής

ΕΝΑ ΣΠΑΝΙΟ ΕΥΡΗΜΑ ΣΤΟ ΝΑΟ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΝΙΓΡΙΤΑΣ.

ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ

Δημοσίευση του ΙΩΑΝΝΗ Θ. ΜΠΑΚΑ στα Σερραϊκά Σύμμεικτα 2010

  «Οι σημαντικές βελτιώσεις που συνέβησαν κατά τον 18^ο αιώνα ως προς τις συνθήκες διαβίωσης των υπόδουλων χριστιανικών πληθυσμών της οθωμανικής αυτοκρατορίας και που οδήγησαν τις χριστιανικές κοινότητες σε οικονομική και δημογραφική ανάπτυξη, εξηγούν σε μεγάλο βαθμό τις σημαντικές δραστηριότητες που παρατηρούνται στους χριστιανικούς πληθυσμούς και σχετίζονται κυρίως με οικοδομήσεις και ανακαινίσεις ναών(1). Οι ίδιες δραστηριότητες εμφανίζονται την ίδια εποχή έντονα και στην επαρχία (ναχιγιέ) της Νιγρίτας.

  Η δημογραφική ανάπτυξη του χριστιανικού πληθυσμού της περιοχής της Νιγρίτας απαιτούσε την ύπαρξη μεγαλύτερων σε μέγεθος ναών για την κάλυψη των θρησκευτικών αναγκών του συνεχώς αυξανόμενου πληθυσμού ενώ η οικονομική πρόοδός του απαιτούσε μεγαλύτερο ενδιαφέρον ως προς το στολισμό των ναών, γεγονός που οδηγούσε και σε έναν άτυπο ανταγωνισμό τις χριστιανικές κοινότητες της περιοχής. Το Δεκέμβριο του 1753, σύμφωνα με κτιτορική επιγραφή, ἀνηγέρθη καί ἀνακαινίσθη ο ναός του Αγίου Γεωργίου Χουμνικού ενώ το 1859, στον ίδιο ναό, προστέθηκε ο νάρθηκας. Το 1762 οικοδομήθηκε ο ναός του Αγίου Γεωργίου Σιτοχωρίου. Το 1763 οικοδομήθηκαν ο ναός της Κοίμησης της Θεοτόκου Αηδονοχωρίου και ο ναός των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης Αχινού(2). Την ίδια χρονική περίοδο ίσως να κτίσθηκαν και άλλοι ναοί της περιοχής για τους οποίους μέχρι σήμερα δεν διαθέτουμε ακριβή χρονολόγηση της οικοδόμησής τους. Σε ό,τι αφορά το ναό του αγίου Γεωργίου Νιγρίτας, δεν είναι τυχαίο ότι το πρώτο στρώμα τοιχογραφιών είναι του 18ου αιώνα(3). Η Νιγρίτα ως έδρα και ως ανερχόμενο οικονομικό και διοικητικό κέντρο της περιοχής έπρεπε και στον τομέα αυτό να ξεχωρίζει.

   Κατά τις εργασίες ανακαίνισης του Αγίου Γεωργίου Νιγρίτας κατά το 2005, για τη διακρίβωση των πιθανών εγκαινίων του ναού, με ευλογία του επισκόπου, βρέθηκε ἐπί τῆς ἐπί τούτῳ σαλευθείσης Ἁγίας Τραπέζης(4), χειρόγραφο σημείωμα του Σερρών Ιωαννικίου, το οποίο πιστοποιεί τον εγκαινισμό του ναού από τον ίδιο στις 3 Απριλίου του 1753(5). Το σημείωμα αυτό αποτελεί σήμερα το παλαιότερο τεκμήριο που διαθέτουμε για τη χρονολόγηση του ναού του Αγίου Γεωργίου, ο οποίος έως σήμερα κατατασσόταν στους ναούς που οικοδομήθηκαν γενικώς τον 18^ο αιώνα(6).

   Το σημείωμα βρέθηκε διπλωμένο εντός της Αγίας Τραπέζης, μαζί με δύο ιερά λείψανα των αγίων Τρύφωνος και Παντελεήμονος, επίσης τυλιγμένα σε χαρτί. Το χαρτί του σημειώματος, κιτρινισμένο από τον καιρό, είναι διαστάσεων περίπου 17 Χ 13 cm.Το κείμενο του χειρογράφου έχει ως εξής (sic):

ἐν τῷ ᾳψνγ (1753) ἐν μινί ἀπριλίῳ

 γ΄ (3)

 ἐγκαινιάσθη οὗτος ὁ θείος καί ἱερός ναός

τοῦ ἁγίου ἐνδόξου μεγαλομάρτυρος γεωργίου

 δι΄ ἐμοῦ τοῦ ταπεινοῦ μητροπολίτου σεῤῥῶν

 Ἰωαννικίου

  Σύμφωνα με τον επισκοπικό κατάλογο του Π. Πέννα ο μητροπολίτης Σερρών Ιωαννίκιος (1745-1769), βυζάντιος στην καταγωγή, διακρινόταν για τη φιλοκαλία του(7). Ανάμεσα στα έργα του ήταν και η επισκευή του μητροπολιτικού ναού των Σερρών και των κτισμάτων της μητρόπολης τα οποία ανακαίνισε το 1748 καθώς και το τέμπλο του μητροπολιτικού ναού των Αγίων Θεοδώρων Σερρών το 1754(8). Ο Ιωαννίκιος κατά τον Π. Παπαγεωργίου συνέχισε το έργο του προκατόχου του μητροπολίτη Σερρών Γαβριήλ (1735-1745), που διακρίθηκε και αυτός για τη φιλοκαλία και φιλομουσία του «Ἥττων κατά τήν παιδείαν, ἀλλ΄ ἐφάμιλλος κατά τήν φιλομουσίαν πρός τόν Γαβριήλ ἦτο ὁ μητροπολίτης Ἰωαννίκιος»(9).

  Η σημασία του χειρογράφου αυτού σημειώματος είναι εξαιρετικά σημαντική για την εκκλησιαστική ιστορία της Νιγρίτας και της περιοχής(10). Η μαρτυρία των εγκαινίων του ναού ο οποίος πιθανότατα θα αποτελούσε αντικατάσταση ή ανακαίνιση και αύξηση παλαιοτέρου, μας βοηθά στη γνώση και την κατανόηση της θέσης και της αξίας της πόλης κατά τον 18ο αιώνα. Οι Νιγριτινοί όχι μόνο προβαίνουν σε οικοδόμηση μεγάλων διαστάσεων ναού αλλά προχωρούν και στην ολική αγιογράφησή του, γεγονός που φανερώνει την οικονομική ευμάρεια της πόλης και την αύξηση του πληθυσμού της. Δεν είναι τυχαίο ότι στο δεύτερο μισό του 18ου αιώνα μαρτυρείται επίσης η ίδρυση σχολείων και η παρουσία αξιόλογων διδασκάλων στην περιοχή(11).

  Το δεύτερο σημαντικό στοιχείο που αντλούμε είναι ότι ο ναός εγκαινιάσθηκε μόνο επ΄ ονόματι του αγίου Γεωργίου του Τροπαιοφόρου. Η πληροφορία αυτή είναι σημαντική διότι γνωρίζουμε ότι ο ναός είναι δισυπόστατος, τιμώμενος στον άγιο Γεώργιο και την αγία Παρασκευή, στην οποία είναι αφιερωμένο το δεξιό κλίτος του ναού. Πότε προστέθηκε η τιμή της αγίας Παρασκευής και για ποιο λόγο δεν είναι έως σήμερα γνωστό. Ωστόσο από εικόνα του προσκυνηταρίου η οποία απεικονίζει και τους δύο αγίους μαζί, συμπεραίνουμε ότι η προσθήκη της τιμής της αγίας Παρασκευής προστέθηκε τον 19ο αιώνα και μάλιστα στο δεύτερο μισό του. Στο συμπέρασμα αυτό μας βοηθούν και οι χρονικές σημειώσεις που βρίσκονται σε χειρόγραφη ακολουθία του αγίου ιερομάρτυρος Μοδέστου (18 Δεκεμβρίου), έργο Ιγνατίου μοναχού Φιλοθεΐτου(12). Τα εσώφυλλα της παραπάνω ακολουθίας χρησιμοποιήθηκαν ως βιβλίο πρακτικών για την πρόσληψη νεωκόρων στο ναό. Έτσι στο πρώτο εσώφυλλο διαβάζουμε: ἐσυμφωνέθηκα ἐγώ ὁ Ἄγγελος είς τήν ἐκλισίαν τοῦ Γεωργίου καί τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς Νιγρίτης 18: 1902 Αὐγούστου 27. Επίσης στην πρώτη σελίδα: Ἀναγνόσας τον παρών βίον τοῦ Ἁγίου μεγαλομάρτυρος Μοδέστου πατριάρχου Ἰεροσολύμων. Ὁ ταπεινός δοῦλος Άργύρης κανδιλάπτης τῆς ἐκκλησίας τῆς ὑψιστάτης τοῦ Ἁγίου Γεωργίου καί τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς…Τέλος στη δεύτερη σελίδα της ίδιας ακολουθίας: Περί τό χιλιοστόν ὀκτακοσιοστόν ὀγδοηκοστόν πέμπτον ὁ Δ. Π. Κατσέλας κανδυλάπτης εἰς τήν ἐκκλησίαν τοῦ ἀγίου Γεωργίου καί τῆς ὁσιοπαρθενο μεγαλο μάρτυρος Παρασκευής διά χηρίσθε, διά μηνός 23΄ 4 Αὐγούστου 188513. Η εξέλιξη αυτή, της προσθήκης δηλαδή στο ναό και της τιμής προς την αγία Παρασκευή, ίσως να έχει μεγάλη σχέση με τη δημογραφική ανάπτυξη της Νιγρίτας και κυρίως με την εγκατάσταση σε αυτήν πληθυσμών από τη Θεσσαλία, τη Δυτική Μακεδονία και την Ήπειρο όπου ιδιαιτέρως τιμάται η αγία Παρασκευή.

  Η ύπαρξη του χειρογράφου σημειώματος πλουτίζει τις γνώσεις μας για την ιστορία του ναού και της πόλης και μας βοηθά στην κατανόηση άγνωστων πτυχών της τοπικής ιστορίας. Χρέος μας να το διαφυλάξουμε όπως καλά το φύλαξε ο άγιος Γεώργιος στην Αγία Τράπεζα του ναού του για δυόμισι περίπου αιώνες».

1. Βλ. Ιω. Χασιώτης, Μεταξύ Οθωμανικής κυριαρχίας και Ευρωπαϊκής πρόκλησης. Ο Ελληνικός Κόσμος στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, Θεσσαλονίκη 2001.

2. Σταυρ. Δαδάκη, «Οι μεταβυζαντινοί ναοί της Βισαλτίας», Πρακτικά Β΄Επιστημονικού Συμποσίου: Η Νιγρίτα-Η Βισαλτία διά μέσου της Ιστορίας, Θεσσαλονίκη 2000, 163-190.

3. Αγγ. Στρατή, «Οι τοιχογραφίες του Αγίου Γεωργίου Νιγρίτας και η συμβολή των στη ζωγραφική του 18ου αι. στην Ανατολική Μακεδονία», Πρακτικά Α΄ Επιστημονικού Συμποσίου: Η Νιγρίτα-Η Βισαλτία διά μέσου της Ιστορίας, Νιγρίτα 1995, 133.

4. Η αποκατάσταση της Αγίας Τραπέζης πραγματοποιήθηκε, με την προβλεπόμενη ακολουθία, το Νοέμβριο του 2006, με τη συμμετοχή και των τριών επισκόπων του νομού Σερρών.

5. Με βάση τον τρόπο υπολογισμού του Πάσχα, κατά το Ιουλιανό ημερολόγιο, η 3η Απριλίου του 1753 συνέπεσε με το Σάββατο του Λαζάρου. Το Σάββατο λοιπόν του Λαζάρου του 1753 επέλεξε ο μητροπολίτης Σερρών Ιωαννίκιος για να εγκαινιάσει το ναό του Αγίου Γεωργίου Νιγρίτας.

6. Σταυρ. Δαδάκη, ό.π., 170-171.

7. Π. Πέννας, Ιστορία των Σερρών, Αθήναι 2 1966, 465-466. Είναι σημαντικό ωστόσο ότι μόνο για το έτος 1753, όταν δηλαδή ο Σερρών Ιωαννίκιος εγκαινίασε το ναό του Αγίου Γεωργίου της Νιγρίτας ο Π. Πέννας αναφέρει ως μητροπολίτη Σερρών και τον Φιλόθεο ο οποίος μάλιστα υπογράφει ως συνοδικός σε Πατριαρχικό Γράμμα (Π. Πέννας, ό.π., 465). Ταυτόχρονα με το όνομα Ιωαννίκιος μνημονεύεται μητροπολίτης Σερρών και το 1737 (Ελληνικά 3, 138). Ανεξαρτήτως των παραπάνω το χειρόγραφο του εγκαινίου του Αγίου Γεωργίου Νιγρίτας μας δίνει σαφή ένδειξη ότι τον Απρίλιο του 1753 μητροπολίτης Σερρών ήταν ο Ιωαννίκιος.

8. Π. Παπαγεωργίου, Αι Σέρραι και τα προάστεια, τα περί τας Σέρρας και η μονή Ιωάννου του Προδρόμου, Θεσσαλονίκη 2 1988, 48, 49.

9. Ό.π., 45.

10. Για το λόγο αυτό η συντήρηση, η φύλαξη και η προβολή του εν λόγω κειμηλίου πρέπει να τύχει της κατάλληλης φροντίδας τόσο από τις τοπικές εκκλησιαστικές αρχές όσο φυσικά και από το Δήμο της Νιγρίτας και την αρμόδια αρχαιολογική εφορεία. Ο φυσικός χώρος έκθεσης του κειμηλίου αυτού δεν μπορεί να είναι άλλος από τη Νιγρίτα και το ναό του Αγίου Γεωργίου, όπου θα πιστοποιεί για την ιστορία του ναού. Η έκθεση αυτή θα ανταποκρίνεται στη θέληση του γράφοντος μητροπολίτη Ιωαννικίου να μας αφήσει ένα τεκμήριο για την ιστορία του ναού.

11. Ιω. Μπάκας, «Εκπαίδευση και κοινωνική δραστηριότητα στη Νιγρίτα και τη Σύρπα», Σερραϊκά Ανάλεκτα 3 (2001) 241-266 και του ιδίου, «Ο ιεροδιάκονος Ιγνάτιος ο Κεμίζος ή Επιδαύριος. Ένας κληρικός λόγιος στις Σέρρες και τη Νιγρίτα του 18ου αιώνα», Σίρρις 6 (2002) 179-186. Ο λόγιος κληρικός Ιγνάτιος Κεμίζος βρέθηκε σε αγιορείτικο μετόχι στη Νιγρίτα το καλοκαίρι του 1744 από όπου στις 13 Ιουλίου απέστειλε τρεις επιστολές εκ των οποίων τη μία προς τον πρωτοσύγκελο των Σερρών Μελέτιο και τη δεύτερη προς τον διδάσκαλο των Σερρών Νικόλαο Σχολάριο (Για την παρουσία αγιορειτών λογίων και διδασκάλων στη Νιγρίτα στο υπό δημοσίευση: Ιω. Μπάκας, «Η αγιορείτικη παρουσία στη Νιγρίτα. Ο μετοχιακός πύργος της Σούρπας και η φιλοθεΐτικη εικόνα της Παναγίας της Ελεούσας – Γερόντισσας»).

12. Αν. Ρίζου, «Χειρόγραφα στον ιερό ναό του Αγίου Γεωργίου Νιγρίτας. Η χειρόγραφη ακολουθία του αγίου Μοδέστου και η συμβολή της στην ιστορία της περιοχής», Σίρρις 6 (2002) 187-196. Η χειρόγραφη ακολουθία του Αγίου Μοδέστου αποτελεί επίσης ένα από τα αξιολογότερα κειμήλια που διαθέτει ο ναός του Αγίου Γεωργίου και η οποία πρέπει να τύχει επίσης κατάλληλης φροντίδας και το κυριότερο να μην απομακρυνθεί ποτέ από το φυσικό της χώρο.

13. Ιω. Μπάκας, Η Νιγρίτα και η περιοχή της στα τέλη της Τουρκοκρατίας, Νιγρίτα 1993, 210-211.